Jij of Gij?

psalmen25_400Zowel in het Duits, Engels als in het Spaans wordt God aangesproken met Jij of Jou(w). Tijdens internationale bijeenkomsten valt dat het eerst op bij het zingen van liederen. Daarnaast komt het dichterbij als in het gebed God ook met “Jij” wordt aangesproken (Duits: Du, Spaans: Tú, Engels: You). Dat voelt voor Nederlandse christenen een beetje ongemakkelijk. Was de aanspreekvorm decennia lang”Gij”, nu is “U” gemeengoed geworden (hoewel ik recent een wat ouder iemand God met Gij hoorde aanspreken in het gebed). Toch is in het Nederlands het ook gewoon geweest om God met “Jij”aan te spreken. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar in de vertaling van de Psalmen. Ik neem als voorbeeld Psalm 130.

De vertaling van Psalm 130 door Jan Utenhove, verschenen tussen 1551 en 1566:

Godt aenhoor myn roepen.
Dyn gnadigh’ ooren keer tot my,
End myner bede sy open.
O Heer, so du willest mercken aen
De sonden die wy hebben ghedaen,
Wie kan, Heer, voor dy blyuen.

Het staet by dyner macht alleyn,

De sonden te vergheuen,
Daerom vreest men dy in t’ ghemeyn,

Oock inden besten leuen,

Ick heb myn hop’ op den Heer gheuen,
Myn siel’ op hem vertrauwet gaer vast,
Na Utenhove kwam de vertaling van Petrus Datheen (1566) is zwang: “du” is veranderd in “gij”.
Uit de diepten, o Heere,
Mijner benauwdheid groot,
Roep ik tot U gaar zere,
In mijnen angst en nood.
Heer, wil mijn stem verhoren;
Want het nu tijd zijn zal;
Laat komen tot Uw oren
Mijn klachtig bidden al.
Wilt Gij met ernst de zonden
Toerekenen voortaan;
Wie kan t’ eniger stonden
In Uw oordeel bestaan?
Maar Gij wilt, Heer, vergeven
De zonden minst en meest;
Dies zijt Gij in dit leven
Zeer bemind en gevreesd.
Het verschil kan liggen in het feit dat Utenhoven in eerste instantie de Psalmen gebruikte voor de Nederlandse gemeenten in ballingschap in Londen. Datheen was prediker voor de Calvinisten in de Lage landen en had invloed. Howard Slenk legt uit hoe beide vertalingen naar elkaar gebruikt werden, maar geeft geen verklaring voor het verschil van “Gij” en “Du” (Howard Slenk, Jan Utenhove’s Psalms in the Low Countries, Nederlands archief voor kerkgeschiedenis, Vol. 49, No. 2 (1969), pp. 155-168).
Maar misschien heeft het andere oorzaken?

Methode of model?

Kerkmodellen zijn populair geweest. Het begon in de 90er jaren met WillowCreek, Saddleback of  Natuurlijke Gemeente Ontwikkeling. Het idee is dat wanneer een model over een gemeente wordt gelegd, dat het gemeenteleven in de breedste zin van het woord, er beter van wordt (in de praktische theologie worden “modellen” ook in een andere context gebruikt, maar dat laat ik hier even buiten beschouwing). Gemeentemodellen zijn vaak statisch en houden geen rekening met de context waarin het model toegepast wordt. De vijf doelen van Warren´s “Doelgerichte gemeente” gaan niet in op de gemeentecontext waarin ze worden toegepast, of dat nu Friesland, Noord-Brabant of Italië is. Daarnaast is een evaluatie niet opgenomen in de wijze van denken. Daarnaast zijn deze modellen vrij statisch.Het zou bijvoorbeeld kunnen dat er meer doelen zijn (Warren) of duigen (Natuurlijke Gemeente Ontwikkeling). De modellen zijn mijns inziens het resultaat van modern denken, waar men vaak uitging van de maakbaarheid van en binnen de gemeente.

Een gemeente daarentegen is een organisch geheel en elke context is uniek. Het is dan ook de vraag of bovenstaand model in elke Elke gemeente ziet er daardoor anders uit, of zou er anders uit moeten zien. Dat er geen eenduidige ecclesiologische benadering vanuit het Nieuwe Testament is te destilleren, daarover zijn de meeste praktische theologen het wel over eens. De praktijk leert dat er verschillende praktische vormen zijn: van huis- tot megakerken.

Binnen het kader van de Praktische Theologie zien we daarnaast aandacht voor diverse methoden. Door Whitehead en Whitehead wordt in “Method in Ministry” een methode omschreven als:

… the dynamic or movement of the reflection. It outlines the stages through which the conversation proceeds. The initial stage (attending) involves seeking out the diverse information residing, often in a partly-hidden fashion, in personal experience, the religious tradition, and the culture. An intermediate stage (assertion) instigates a dialogue among these sources of information in order to clarify, challenge, and purify the insights and limits of each. The final stage (pastoral response) moves the reflection form insight toward personal and communal action.

In een schema ziet het er zo uit:

Pastoral-Cycle

Ten opzichte van de modellen van bijvoorbeeld Warren of Schwarz, verschilt deze methode, ook wel de “pastoral cycle” genoemd, op een aantal punten:

  1. De ” pastoral cycle” neemt heeft het gemeentelijk proces serieus. Het is een gesprek tussen de christelijk traditie, persoonlijke ervaring en de cultuur. Contextualisatie komt direct in beeld. Dat is met name van belang in Nederland waar het christelijke fundament niet meer de maatschappij bepaald en daarom opnieuw over kerk in de context nagedacht moet worden.
  2. De “pastoral cycle” neemt het gesprek serieus. Het proces is een doorlopen gesprek om via tussen de theologische.verantwoording en het thema dat onderzocht wordt.
  3. De “pastoral cycle” kan leiden tot uiteenlopende antwoorden. Omdat elke kerkelijk situatie anders is, zal de actie die volgt zich aanpassen aan de context. Er is daarom geen eenduidige uitkomst.
  4. In een seculiere samenleving als die van West Europa, zullen methode die het proces voorop stellen beter aansluiting vinden bij de context, dan een model dat die aandacht achterwege laat.

De ” pastoral cycle” is één van de methoden die vanuit de Praktische theologie gemeente binnenkomen. Toch zie ik weinig van de Praktische Theologie terug in met name evangelische gemeenten. Dat is een gemis volgens mij. Het genomende boek van Whitehead en Whitehead kan helpen, maar ook studies van Helen Cameron zijn een stap in de goede richting.

Van Blokker, C&A, Kruidvat, Bruna naar speciaalzaakjes met stijl

8174-adriaan-iphDe grote zaken in Nederland hebben het moeilijk. V&D is al uit het winkellandschap verdwenen. Anderen zoals de bijvoorbeeld de Marskramer en de Schoenenreus zijn al een tijdje weg. Nu heeft Blokker heeft het moeilijk, ondanks de aanpassingen die worden doorgevoerd. Deze winkels hebben allemaal iets gemeenschappelijks. Het zijn winkels die in elk dorp of stad hetzelfde zijn. Lange tijd zagen winkelstraten er grotendeels hetzelfde uit. Maar er is een verandering gaande. Er komen steeds meer speciaalzaken die de klant persoonlijk helpen en een afgestemd product leveren. Dat kan biologisch verantwoorde groente zijn of kleding van een specifieke stof gemaakt.

Evangelische kerken kunnen leren van deze ontwikkeling (ik heb het even niet over Protestantse kerken of nog andere denominaties). De afgelopen jaren zagen veel evangelische kerken er eender uit. Ze hadden dezelfde liturgie of het gebrek daaraan, zongen dezelfde liederen uit Opwekking, hadden gelijke aanpak van kringen en kinderwerk, enz. Weinig kerken dachten na over het afstemmen op de eigen omgeving. Met een mooi woord wordt dat contextualisatie genoemd. Steeds meer kerkplantingen nemen echter tegenwoordig de omgeving serieus en passen hun aanpak aan. Het maakt nogal wat uit als je in een omgeving zit met veelal mbo-ers of universitair geschoolden.

Het is een goede ontwikkeling die ik toejuich en waarvan ik hoop dat het ook binnen bestaande kerken wordt opgepakt. Dat zal waarschijnlijk tot gevolg hebben dat de kerk moet groeien door kleiner te worden om zo afgestemd te zijn op de omgeving zoals een kruidenierszaak op de straat waarin ze zit.

Goed boos

stacks-image-90d6a83-126x180Binnenkort wordt de 1000ste cursist ingeschreven voor de training “Goed boos” van Gerard van der Schee. Dat de training populair is, blijkt wel uit het feit dat dit aantal in relatief korte tijd is bereikt. Deze, en andere vergelijkbare cursussen, zijn het resultaat van de constatering dat onderlinge conflicten in evangelische gemeenten gemeengoed lijken te zijn en dat mensen daardoor boos zijn.

Mediators, counselors of organisatiedeskundigen worden ingezet om ruzies om te zetten in harmonie, maar helaas is het resultaat niet vaak positief. Het aantal voorgangers dat vertrekt of het aantal splitsingen van evangelische gemeenten is hoog. Ik heb geen getallen, maar het aantal lijkt alleen maar te stijgen.

Vorige week interviewde ik een dominee uit een PKN gemeente. Tijdens het gesprek kwam dit fenomeen ook ter sprake. Hij vroeg mij waarom er toch zoveel evangelische gemeenten uiteenvallen. Er zijn in PKN gemeenten ook conflicten, maar het komt weinig voor dat kerken daardoor scheuren en er twee PKN gemeenten ontstaan. In het verleden gingen sommige Protestantse groepen wel hun eigen weg op theologische gronden, denk aan het ontstaan van dezelfde PKN. Dat leverde bijvoorbeeld de Hersteld Hervormde kerk op. Maar dat is niet wat ik hier bedoel. Want in evangelische gemeenten gaat het heel vaak niet om de theologie.

Gewone ordinaire ruzies in evangelische gemeenten hebben veel pijn als resultaat en soms lopen mensen na jaren nog rond met kerkelijke trauma’s. Er treedt daardoor een enorme kerkelijke versnippering op. Terug naar de vraag van de PKN dominee: “Waarom gebeurt dat zoveel in evangelische gemeente?” Dat is een vraag die me al een tijd bezig houdt. Na aanleiding van dat gesprek, probeer ik een aantal verklaringen te vinden.

  1. Evangelische gemeenten bestaan relatief vaak uit mensen met verschillende kerkelijke achtergronden. Velen van hen zijn “church hoppers”. Deze mensen nemen de eigen kerkelijke traditie mee en willen dat ook graag terugzien in de nieuwe gemeente. Groepsvorming kan het resultaat zijn en daardoor een basis voor conflict. De charismatische aandacht voor de Heilige Geest heeft bijvoorbeeld veel tweespalt gebracht, terwijl de Geest toch eenheid brengt.
  2. Veel voorgangers kenmerken zich door charismatisch leiderschap. Het enige nadeel van deze vorm is dat ze hun eigen plannen vaak belangrijker vinden dan de geestelijke gesteldheid van de gemeente. De voorganger loopt dan voor de troepen uit zonder achterom te kijken.
  3. Sommigen evangelische gemeenten hebben een kerkmodel en geen ecclesiologie. Dat wil zeggen dat bedrijfsmatige processen belangrijker zijn dan nadenken over wat de Bijbel zegt over de kerk. Ik zie om me heen dat dan de broederlijke en zusterlijke gemeenschap en geestelijke groei onder druk kunnen komen te staan. Een goed voorbeeld daarvan is het Reveal onderzoek in Willowcreek Community Church dat naar boven bracht dat leden niet groeiden naar volwassen christen-zijn in deze kerk.
  4. Ik ben wel eens teleurgesteld in het geestelijk niveau van christenen die al een lange tijd op weg zijn met God. Dit zeg ik niet met een opgeheven vingertje, zo van, wat doen zij het toch allemaal beroerd. Soms zie ik principes uit de Bijbel die met voeten worden getreden door “volwassen” christenen. Dat doet pijn, want het wordt vaak zichtbaar tijdens conflicten en dan is er geen weg meer terug.

Dit is een pijnlijk onderwerp. Vooral als jezelf in een conflict zit of conflicten hebt meegemaakt. “Overal gebeurt wel eens wat”, hoor ik iemand al snel zeggen. Ja, dat is waar, maar dat moet niet tot resultaat hebben dat broers en zusters van Jezus gescheiden wegen kiezen. Mag ik je er dan aan herinneren wat Jezus zei in Johannes 17:21:

… opdat zij allen één zijn, gelijk Gij, Vader, in mij en Ik in U… (NBG)

Het onder  woorden brengen van de Trinitarische eenheid is niet eenvoudig, maar op dezelfde manier moeten ook volgelingen van Jezus één zijn. Daar bidt Jezus voor. Misschien wist Hij al dat dat in de toekomst wel eens een probleem zou kunnen worden? En, mocht je echt boos zijn en dat op de goede manier willen aanpakken dan is de training van Gerard van der Schee een aanrader, hier is de link. Misschien wordt jij dan de 1000ste cursist?

Multiculturele kerken

kids-churchNadat de grote stroom vluchtelingen vorig jaar op gang kwam, zijn kerken op stoom geraakt om hulp te bieden aan degenen die ons land binnen kwamen. Sommige kerkmensen doen dat volledig zonder enige bijbedoeling, andere zien deze mensen uit een andere, vaak Islamistische, achtergrond als een mogelijkheid om te evangeliseren. Helaas er er ook een aantal die ze liever zien gaan dan komen.

Onze samenleving is meer en meer multicultureel geworden, de kerk echter weerspiegelt deze veranderende tendens in het geheel niet. Net als de basisschool, zijn er zwarte, bruine en blanke kerken. De enige denominatie die iets “tegen” dit verschijnsel wil doen is International Christian Fellowship, een multiculturele kerk met vaak Nederlandse leiding en leden uit allerlei windstreken. Wanneer we naar de kerken kijken die overblijven, lijkt het blijkbaar erg moeilijk om werkelijk multicultureel te zijn.

Iemand die juist de nadruk legde op het “succes” van juist gelijkgestemde groepen was de befaamde missioloog Donald McGavran. Hij sprak van “homogenious units” en gaf daarmee aan dan mensen vooral optrekken met degenen die uit dezelfde culturele achtergrond komen. Er is daardoor meer herkenning en openheid om op natuurlijke wijze relaties op te bouwen. Bij mensen met een andere etnische achtergrond is er, volgens McGavran, geen herkenning en daardoor niet de drang om deel te nemen aan een geloofsgemeenschap. Als we naar de kerken in Nederland kijken, dan zou McGavran gelijk kunnen hebben. Er zijn immers Nederlandse, Iraanse, Surinaamse, Ghanese, Antilliaanse en noem maar op, kerken. Er zijn, zoals gezegd, zijn er maar heel weinig kerken die een aanzienlijk groep mensen andere culturele achtergrond in de kaartenbak hebben.

Moet de kerk zich neerleggen bij deze sociale en culturele aspecten die lijken mee te spelen bij kerk-zijn? In het Nieuwe Testament blijkt een zekere culturele spanning ook aanwezig te zijn. De Romeinen-brief is geschreven voor christenen uit de Joden en christenen uit de heidenen. De culturele en theologische verschillen zijn voor Paulus reden om deze brief te schrijven. Dat het ook goed kan gaan laten de eerste verzen zien van Handelingen 13. De leiding van de gemeente is multicultureel en kunnen het goed met elkaar vinden. Dit fenomeen is dus sinds dag 1 deel van de kerkelijke praktijk.

Recent hoorde ik iemand ,die vanuit het Midden Oosten naar Nederland kwam, zeggen dat we beter ons best moeten doen om culturen aan elkaar te verbinden. Hij ervaart in Jezus een eenheid die hij daarvoor niet bezat. Zelf ervaar ik dat de waardering voor mensen met een andere culturele achtergrond groeit als je een aantal jaren buiten je eigen land hebt gewoond. Ik denk dat Nederlandse christenen, juist in deze tijd van binnenkomende vluchtelingen, de kansen moet grijpen om ondergedompeld te worden in andere culturen. Dat gebeurt veel te weinig. Laten we eerlijk zijn, Jezus kwam ook uit het Midden Oosten, niet ver van Syrië vandaan. Toch ervaren heel veel mensen in de verhalen die Hij vertelde, niet die culturele kloof die ze wel ervaren bij bijvoorbeeld Syrische vluchtelingen. Misschien als we over de culturele drempels heenstappen, dat dan de kerk misschien een weerspiegeling zal worden van de maatschappij waarin we leven. En, bereid je voor, de nieuwe hemel en aarde is ook multicultureel.

The United States of Europe

Jacques Delors

Jacques Delors (Photo credit: Wikipedia)

Nederland begint dit jaar aan het voorzitterschap van de Europese Unie. Een gloednieuw vergadergebouw is neergezet in Amsterdam om de klus praktisch te klaren. Toch is er de laatste tijd nog al wat te doen rondom het thema “Europa”. Aan verschillende kanten wordt aan het Europese eenheidsideaal getrokken. Engeland, al lange tijd geen volgzaam EU lidmaat en zonder Euro, overweegt of ze überhaupt wel mee wil blijven doen. Aan de Oost zijde van het spectrum lijken landen als Polen en Hongarije hun eigen lijn te volgen, met name wat betreft de vluchtelingen problematiek. Ook aan de zuidkant heeft het de afgelopen tijd zodanig gerommeld zodat het woord Grexit een terugkerend fenomeen werd. Andere zuidelijke landen zoals Portugal en Spanje doen het wat beter, maar daar is nogal wat geld ingepompt om dat te bereiken. En de de spil in het geheel is Duitsland, die vaak in het verleden aan de touwtjes heeft getrokken. Over de grote linie zoeken Europese leiders naar samenbindende factoren of doen er alles aan om dwars te liggen. Gaat het lukken om de eenheid terug te vinden? Gaat Nederland daar een sleutelrol in spelen in de komende tijd?

Jacques Delors, oud voorzitter van de EU, had het midden jaren 80 van de vorige eeuw over de ziel van Europa. Volgens de Christenunie sprak Delors daarbij over gezamenlijke waarden en gemeenschappelijke doel die ervoor zorgen dat we het gevoel hebben dat we bij elkaar horen. Het lijken metafysische ideeën en volgens mij zijn we op dit moment daar ver van verwijderd zijn. Met het huidige kabinet als leidraad in Europa zie ik bijvoorbeeld de waarden nog niet terugkomen op de agenda, tenzij het economische of materiële waarden zijn. De “ziel” die Delors voor ogen had, bestaat in mijn ogen niet niet en gaat er niet komen als we op de huidige weg voortgaan. Het denken in Europese mogelijkheden, heeft het landelijke individualisme alleen maar laten toenemen.

Christenen hoor je vaak zeggen dat we de christelijke waarden en cultuur in Europa kwijt zijn geraakt en dat we terug moeten naar hoe het eerder was. Ik denk dat Europa niet zo christelijk was als veel mensen denken. Europa is meer heidens gebleven dan we willen erkennen. Dat zien we nu de invloed van het christendom tanende is en heidense praktijken als onkruid uit de grond schieten. Helaas constateer ik dat in landen als Hongarije en Polen die de christelijke waarden van gastvrijheid en goed zijn voor vreemdelingen onder het mom van de bescherming van dezelfde christelijke waarden met voeten worden getreden. Het is dan ook de vraag of landen die zeggen vanuit christelijke waarden te handen, dat ook daadwerkelijk in praktijk brengen. Ik twijfel er dus sterk aan of de terugkeer naar “christelijke” waarden, de eenheid binnen Europa zal toenemen. Christelijke waarden moeten niet door een politieke macht afgedongen worden, maar zijn deel van de kerkelijke traditie.

Ik denk dus dat er een sleutelrol gespeeld kan worden door kerken van Europa. De “macht” van de kerk is marginaal, dus ik denk niet dat het gaat met opgeheven vuist. Dat zou het natuurlijk nooit moeten zijn, maar in het verleden werd dat namelijk wel vaak zo gedaan. Politiek en kerk vlogen elkaar regelmatig letterlijk in de haren en de kerk “won” ook zo nu en dan. De mogelijkheid daartoe is in de huidige omstandigheden niet mogelijk en het moet ook niet zo zijn. Het zal dan ook wezenlijk anders moeten. Ik dat meer dan ooit de kerk eenheid kan uitstralen. Niet organisatorische door een soort super-oecumene waar alle kerken onder moeten vallen. Ook niet dogmatisch door waarden aan de maatschappij op te leggen. Ik denk dat dat kan door gecontextualiseerde orthopraxis, door kritisch waarden uit te leven in de eigen omgeving. Dat kan geen eenheidsworst zijn, bijvoorbeeld als een canon van christelijke waarden die in heel Europa gelden. Waarden moeten in een context ingebed worden.

Bijbels theologisch zit in de “ziel” het leven. Christenen zijn ervan overtuigd dat ze het ware leven ontvangen door Jezus Christus. Waarden die er toe doen, ook voor Europa, ontspringen volgens mij vanuit een relatie met Hem. Misschien dat wanneer radicale christenen, die Jezus belangrijker vinden dan kerkmuren of politiek, Jezus’ waarden uitleven, we dichterbij een “ziel” voor Europa komen?