‘Maar dankzij Jezus komt het allemaal goed’

14425059642_d79ba36fc4_bDat was een reactie van Renate Bos in de Trouw naar aanleiding van de EO Jongerendag dit weekend (Renate Bos, Trouw ‘De Verdieping’ pagina 12). Ze had zaterdagmiddag naar de tv zitten kijken. De dag had het thema ‘Fear not’ en zo’n 20.000 jongeren kwam naar de Gelredoom om op een eigentijdse manier deze dag te ervaren. Er moet me iets van het hart. Het is niet mijn soort muziek en hossen is niet mijn ding, maar het lukt de EO dan toch maar ook zoveel jonge mensen op de been te brengen. En ze komen zeker niet ‘voor de patat of om verkering te zoeken’, zoals Bos suggereert. En als dat wel het geval zou zijn, is dat erg? En waarom als een ‘bokkige ouderling’ naar de tv kijken?

De reactie in Trouw komt mij dan ook als zeer kort door de bocht over. Dat wat in de titel van deze blogpost staat, raakte mij toch wel het meest. Naast alle muziek en feest, was er volgens Bos ook ruimte voor leed en bezinning. Maar wat er ook gebeurt, met Jezus gaat het goed komen, aldus Bos. Een reflectie.

  1. Voor sommige mensen komt het dankzij Jezus zeker goed. Dat was al in de Bijbel zo en nu nog steeds kunnen mensen daarvan vertellen. Jezus is zeker geen placebo, maar een werkelijke Aanwezigheid. Elke gelovige zal daar op persoonlijke wijze iets van kunnen zeggen.
  2. Voor sommigen komt het niet goed, ook al geloven ze in Jezus. Dat wordt door heel veel christen niet ontkend. De bevestiging dat Jezus aanwezig is en helpt, wil niet zeggen dat Hij soms ook als de Afwezige ervaren kan worden. De Psalmen staan daar vol van en klagen God aan als degene die er niet is.

Hij is een klassiek dualisme waar gelovigen al eeuwenlang mee worstelen. Leg je de nadruk op ‘1’, dan krijg je een onrealistisch ‘happy clappy’ geloof waarin geen problemen en moeilijkheden bestaan. Leg je de nadruk op ‘2’, dat wil zeggen, op Jezus die afwezig is, dan ontstaat een deïstische beleving. Jezus houdt zich dan afkerig en is niet merkbaar. Bij mensen zijn beide ervaringen van tijd tot tijd aanwezig. Renate Bos benadrukt één (‘1’) van beide en kan zo een groep jonge christenen makkelijk wegzetten. Het één noemen en het andere weglaten, geeft een scheef en onrealistische beeld van wat christenen denken over ‘Jezus die het wel of niet goedmaakt’. Dat Bos op de Jongerendag één kant ziet, wil niet zeggen dat de andere benadering niet bestaat, ook bij jongeren. Want, laten we wel wezen, het zijn jongeren, met een geloofsbeleving van jongeren. Of de EO erin slaagt om werkelijk een boodschap over te dragen, kan een onderwerp van discussie zijn. Maar probeer jongeren wel te benaderen vanuit hun leefwereld. En probeer de eigen beleving (van Bos) niet te plakken op die van jongeren anno 2017, want dat ‘mechanisme’ zou wel niet kunnen werken (zie laatste regel van de column).

Multiculturele kerken

kids-churchNadat de grote stroom vluchtelingen vorig jaar op gang kwam, zijn kerken op stoom geraakt om hulp te bieden aan degenen die ons land binnen kwamen. Sommige kerkmensen doen dat volledig zonder enige bijbedoeling, andere zien deze mensen uit een andere, vaak Islamistische, achtergrond als een mogelijkheid om te evangeliseren. Helaas er er ook een aantal die ze liever zien gaan dan komen.

Onze samenleving is meer en meer multicultureel geworden, de kerk echter weerspiegelt deze veranderende tendens in het geheel niet. Net als de basisschool, zijn er zwarte, bruine en blanke kerken. De enige denominatie die iets “tegen” dit verschijnsel wil doen is International Christian Fellowship, een multiculturele kerk met vaak Nederlandse leiding en leden uit allerlei windstreken. Wanneer we naar de kerken kijken die overblijven, lijkt het blijkbaar erg moeilijk om werkelijk multicultureel te zijn.

Iemand die juist de nadruk legde op het “succes” van juist gelijkgestemde groepen was de befaamde missioloog Donald McGavran. Hij sprak van “homogenious units” en gaf daarmee aan dan mensen vooral optrekken met degenen die uit dezelfde culturele achtergrond komen. Er is daardoor meer herkenning en openheid om op natuurlijke wijze relaties op te bouwen. Bij mensen met een andere etnische achtergrond is er, volgens McGavran, geen herkenning en daardoor niet de drang om deel te nemen aan een geloofsgemeenschap. Als we naar de kerken in Nederland kijken, dan zou McGavran gelijk kunnen hebben. Er zijn immers Nederlandse, Iraanse, Surinaamse, Ghanese, Antilliaanse en noem maar op, kerken. Er zijn, zoals gezegd, zijn er maar heel weinig kerken die een aanzienlijk groep mensen andere culturele achtergrond in de kaartenbak hebben.

Moet de kerk zich neerleggen bij deze sociale en culturele aspecten die lijken mee te spelen bij kerk-zijn? In het Nieuwe Testament blijkt een zekere culturele spanning ook aanwezig te zijn. De Romeinen-brief is geschreven voor christenen uit de Joden en christenen uit de heidenen. De culturele en theologische verschillen zijn voor Paulus reden om deze brief te schrijven. Dat het ook goed kan gaan laten de eerste verzen zien van Handelingen 13. De leiding van de gemeente is multicultureel en kunnen het goed met elkaar vinden. Dit fenomeen is dus sinds dag 1 deel van de kerkelijke praktijk.

Recent hoorde ik iemand ,die vanuit het Midden Oosten naar Nederland kwam, zeggen dat we beter ons best moeten doen om culturen aan elkaar te verbinden. Hij ervaart in Jezus een eenheid die hij daarvoor niet bezat. Zelf ervaar ik dat de waardering voor mensen met een andere culturele achtergrond groeit als je een aantal jaren buiten je eigen land hebt gewoond. Ik denk dat Nederlandse christenen, juist in deze tijd van binnenkomende vluchtelingen, de kansen moet grijpen om ondergedompeld te worden in andere culturen. Dat gebeurt veel te weinig. Laten we eerlijk zijn, Jezus kwam ook uit het Midden Oosten, niet ver van Syrië vandaan. Toch ervaren heel veel mensen in de verhalen die Hij vertelde, niet die culturele kloof die ze wel ervaren bij bijvoorbeeld Syrische vluchtelingen. Misschien als we over de culturele drempels heenstappen, dat dan de kerk misschien een weerspiegeling zal worden van de maatschappij waarin we leven. En, bereid je voor, de nieuwe hemel en aarde is ook multicultureel.

The United States of Europe

Jacques Delors

Jacques Delors (Photo credit: Wikipedia)

Nederland begint dit jaar aan het voorzitterschap van de Europese Unie. Een gloednieuw vergadergebouw is neergezet in Amsterdam om de klus praktisch te klaren. Toch is er de laatste tijd nog al wat te doen rondom het thema “Europa”. Aan verschillende kanten wordt aan het Europese eenheidsideaal getrokken. Engeland, al lange tijd geen volgzaam EU lidmaat en zonder Euro, overweegt of ze überhaupt wel mee wil blijven doen. Aan de Oost zijde van het spectrum lijken landen als Polen en Hongarije hun eigen lijn te volgen, met name wat betreft de vluchtelingen problematiek. Ook aan de zuidkant heeft het de afgelopen tijd zodanig gerommeld zodat het woord Grexit een terugkerend fenomeen werd. Andere zuidelijke landen zoals Portugal en Spanje doen het wat beter, maar daar is nogal wat geld ingepompt om dat te bereiken. En de de spil in het geheel is Duitsland, die vaak in het verleden aan de touwtjes heeft getrokken. Over de grote linie zoeken Europese leiders naar samenbindende factoren of doen er alles aan om dwars te liggen. Gaat het lukken om de eenheid terug te vinden? Gaat Nederland daar een sleutelrol in spelen in de komende tijd?

Jacques Delors, oud voorzitter van de EU, had het midden jaren 80 van de vorige eeuw over de ziel van Europa. Volgens de Christenunie sprak Delors daarbij over gezamenlijke waarden en gemeenschappelijke doel die ervoor zorgen dat we het gevoel hebben dat we bij elkaar horen. Het lijken metafysische ideeën en volgens mij zijn we op dit moment daar ver van verwijderd zijn. Met het huidige kabinet als leidraad in Europa zie ik bijvoorbeeld de waarden nog niet terugkomen op de agenda, tenzij het economische of materiële waarden zijn. De “ziel” die Delors voor ogen had, bestaat in mijn ogen niet niet en gaat er niet komen als we op de huidige weg voortgaan. Het denken in Europese mogelijkheden, heeft het landelijke individualisme alleen maar laten toenemen.

Christenen hoor je vaak zeggen dat we de christelijke waarden en cultuur in Europa kwijt zijn geraakt en dat we terug moeten naar hoe het eerder was. Ik denk dat Europa niet zo christelijk was als veel mensen denken. Europa is meer heidens gebleven dan we willen erkennen. Dat zien we nu de invloed van het christendom tanende is en heidense praktijken als onkruid uit de grond schieten. Helaas constateer ik dat in landen als Hongarije en Polen die de christelijke waarden van gastvrijheid en goed zijn voor vreemdelingen onder het mom van de bescherming van dezelfde christelijke waarden met voeten worden getreden. Het is dan ook de vraag of landen die zeggen vanuit christelijke waarden te handen, dat ook daadwerkelijk in praktijk brengen. Ik twijfel er dus sterk aan of de terugkeer naar “christelijke” waarden, de eenheid binnen Europa zal toenemen. Christelijke waarden moeten niet door een politieke macht afgedongen worden, maar zijn deel van de kerkelijke traditie.

Ik denk dus dat er een sleutelrol gespeeld kan worden door kerken van Europa. De “macht” van de kerk is marginaal, dus ik denk niet dat het gaat met opgeheven vuist. Dat zou het natuurlijk nooit moeten zijn, maar in het verleden werd dat namelijk wel vaak zo gedaan. Politiek en kerk vlogen elkaar regelmatig letterlijk in de haren en de kerk “won” ook zo nu en dan. De mogelijkheid daartoe is in de huidige omstandigheden niet mogelijk en het moet ook niet zo zijn. Het zal dan ook wezenlijk anders moeten. Ik dat meer dan ooit de kerk eenheid kan uitstralen. Niet organisatorische door een soort super-oecumene waar alle kerken onder moeten vallen. Ook niet dogmatisch door waarden aan de maatschappij op te leggen. Ik denk dat dat kan door gecontextualiseerde orthopraxis, door kritisch waarden uit te leven in de eigen omgeving. Dat kan geen eenheidsworst zijn, bijvoorbeeld als een canon van christelijke waarden die in heel Europa gelden. Waarden moeten in een context ingebed worden.

Bijbels theologisch zit in de “ziel” het leven. Christenen zijn ervan overtuigd dat ze het ware leven ontvangen door Jezus Christus. Waarden die er toe doen, ook voor Europa, ontspringen volgens mij vanuit een relatie met Hem. Misschien dat wanneer radicale christenen, die Jezus belangrijker vinden dan kerkmuren of politiek, Jezus’ waarden uitleven, we dichterbij een “ziel” voor Europa komen?

Bent u een beetje bang?

toekomstGaat het wel goed met ons? De onzekerheid is bij sommigen duidelijk te voelen. Zijn we bang aan het worden?

Gaan we het in de toekomst nog wel zo goed krijgen? Hoe zit het met het pensioen? Komt ebola ook naar Nederland? Gaan er aanslagen gepleegd worden vanwege de Nederlandse presentie in het Midden-Oosten? Heb ik volgende maand mijn baan nog wel? Kunnen we de rekeningen nog wel betalen? Is het nog wel sprake van voldoende zorg als het erop aankomt? Komt er ook oorlog in onze regio? Hoe zit het met onze hypotheek, staan we onder water? Vragen, vragen en nog eens vragen.

Toch zitten een groot aantal mensen ermee. Ook christenen. Ze zijn bang. In meerdere en in mindere mate.

“Angst is een slechte raadgever”, zegt het spreekwoord overduidelijk. Jezus zegt dat we in geen ding bezorgd moeten zijn, want God zorgt voor ons. Wanneer je christen bent, dan weet je dat ook. Maar waarom zijn er dan toch zoveel, ook christenen, gewoon onzeker en soms gewoon bang voor wat er in de toekomst ligt? Die angst is gebaseerd op (1) afname van materiële welvaart, (2) op gezondheid bedreigende situaties en (3) vrijheidsbeperkende gebeurtenissen. Waar komt dat vandaan?

Dat zou bij christenen kunnen komen door de eschatologische visie die hen is voorgehouden. Het gaat in de toekomst alleen maar slechter worden. Men past bijvoorbeeld Mattheus 24 toe op onze tijd en de tijd die voor ons ligt. Alle ellende die voor ons zou kunnen liggen, gaat vooraf aan de terugkomst van Jezus. Men vergeet dan wel eens dat de Bijbel niet alleen voor ons, maar voor de hele wereld is geschreven. En op andere plekken op deze wereld is al eeuwenlang oorlog of honger. Men leest dergelijk teksten dan ook met name vanuit westers perspectief.

Een tweede mogelijkheid is dat we het de laatste 50 jaar het steeds beter hebben gekregen. We hadden meer dan genoeg en het vooruitzicht dat dat ons afgenomen zou kunnen worden, beangstigd. Kunnen we het redden zonder die rijkdom? Kunnen we na ons pensioen van voldoende financiën rondkomen om nog lekker te leven? Misschien nog eens naar de Costa del Sol om te overwinteren? Terug naar minder is een moeilijk te verteren proces.

Ten derde zijn we er vaak vanuit gegaan dat de wereld steeds meer maakbaarder is geworden. Natuurlijk zijn erop het vlak van de gezondheidszorg nog een aantal uitdagingen. Maar juist deze uitdagingen maken ons angstig. Ebola is zo’n voorbeeld. Het is een ziekte die we nog niet onder controle hebben en de westerse wereld reageert op sommige plaatsen verhit. Als een vaccin wordt gevonden, zal dit snel afnemen, maar het zal de kop weer opsteken als er een andere medische uitdaging zich aandient.

Ten vierde is Nederland steeds individualistischer geworden. De participatie gedachte zal dat niet veranderen. We leven in Nederland steeds meer op een persoonlijk eilandje. Natuurlijk zijn er de nodige netwerken: werk, sportclub, vereniging. Maar waar kun je tegenwoordig nog over je angsten praten? Waar is er ruimte om gewoon jezelf te zijn en je hart te luchten?

Kerken kunnen bakens van hoop zijn. Plaatsen waar je je hart op kan zetten en over je angsten kunt spreken. Ik roep ze op om een stad op de berg te zijn en de deuren open te zetten voor al die bange mensen die rust en vrede zoeken.

Ze zijn goed bezig bij de Unie van Baptistengemeenten

 

Prachtwijk

Prachtwijk (Photo credit: FaceMePLS)

Deze week sprak ik met Oeds Blok, coördinator gemeentestichting van de Unie van Baptistengemeenten. De laatste jaren zijn zij goed op weg als het gaat om het gecoördineerd stichting van gemeenten. Men richt zich met name op achterstands- of aandachtswijken, wat neerkomt op wijken in de grotere steden in Nederland. De Unie doet dat niet alleen, zij krijgt steun van Urban Expressions, waar Oeds Blok overigens ook deel van uit maakt. De invloed van het gedachtegoed van Stuart Murray is duidelijk merkbaar. Murray schreef onder andere een theologische onderbouwing van gemeentestichting, maar is ook bekend van zijn post-christendom serie.

Het resultaat van de gemeentestichtingsinzet zijn gemeenschappen in buurten, waar de gemeenschapszin en -vorming voorop staat.  Het samenzijn in de “gemeenschap” wordt informeel en ontspannen beleefd. In vieringen doet iedereen mee en neemt iets van zichzelf mee en ontvangt van anderen. Oeds Blok werk samen met een team om dit van de grond te trekken in een wijk in Amersfoort.

Wat is mij opgevallen in de aanpak?

Er is een duidelijk visie. Men heeft helder voor ogen dat gemeentes gesticht gaan worden in aandachtswijken. Dat sluit aan bij de uitgangspunten van Urban Expressions. Inmiddels zijn meerdere teams bezig en zoekt men mensen voor andere locaties.

  1. Men denkt er goed over na waar men mee bezig is. Thema’s die belangrijk zijn en dus doordenking vereisen zijn bijvoorbeeld : leiderschap, gemeenschapsvorming, presentie in de wijk, relaties tussen pioniersplekken en de reguliere kerken. Eerst wordt de thematiek goed doordacht, op basis daarvan wordt gehandeld.
  2. Coaching van pioniers wordt als belangrijk ervaren. Dat gebeurt in groepsverband, waarbij de groep een jaar lang zich committeert om samen op te trekken. Men maakt onder andere gebruik van materialen van Tim Keller.

Ik ben enthousiast over de benadering. Met weinig middelen is men in staat om mensen samen te brengen on teams te formeren die op “tentenmakers” manier present zijn in wijken die door velen waren afgeschreven. Voor zover ik dat weet is de Unie van Baptistengemeente het enige evangelische kerkgenootschap dat op een dergelijke gestructureerde manier bezig is met dit thema. Men is nog maar een paar jaar op weg en de aanpak moet zich nog bewijzen, maar de ontwikkelingen tot nu toe zijn hoopvol en inspirerend. Heb je interesse? Men zoekt nog pioniers en teamleden voor verschillende plaatsen in Nederland.