Was Europa wel zo christelijk?

sagradafamilia_barcelona

Was Europa wel zo christelijk?

Achteromkijkend heeft de kerk in West-Europa decennia lang ‘secularisatie’ als een virus bestempeld dat lokale gemeenschappen tot in de kerkelijke kern infecteerde. Het virus verspreidde zich razendsnel en het gevolg was dat elk jaar een grote groep mensen de kerk verliet. De kerk zelf bewoog zich steeds meer naar de marge van de samenleving. Kerkelijke leidinggevende zaten daardoor met hun handen in het haar. Allerlei pogingen werden aan het einde van de vorige eeuw ondernomen om het tij te keren. Termen als gemeenteopbouw, gavengericht werken, gemeentegroei, of missionaire gemeente hoorden al snel tot het kerkelijk jargon. Maar het had niet de gewenste kentering tot gevolg. Bij sommigen werd een gelatenheid merkbaar. Had God Europa de rug toegekeerd? Dat vroeg met zich al in de jaren negentig af.

Joods-christelijke waarden

Europa kenmerkt zich volgens sommige hedendaagse politici door specifieke joods-christelijke waarden vanuit het verleden. Maar, laten we eerlijk zijn, was de ‘gewone man’ in Europa wel zo christelijk? Sommige godsdienstwetenschappers twijfelen daar sterk aan. Het christendom was bij een groot deel van de Europese bevolking een dun vernislaagje. Het oorspronkelijke heidendom was vaak nog steeds onderhuids aanwezig. Het is dan ook opvallend dat mensen die vandaag de dag de kerk verlaten vaak open staan voor allerlei spirituele of religieuze invloeden en zelfs ‘oude’ heidense gebruiken. Ze zeggen ‘nee’ tegen de kerk, maar omarmen religie in allerlei vormen.

De kleine kern

De groep die de kerk trouw blijft, heeft een geloof dat diepgaand het leven beïnvloed. Op deze mensen kan God de Heilige Geest de kerk bouwen. Ik ben dan ook optimistisch over de toekomst. Juist deze groep moet de Bijbelse verhalen vertellen aan de generaties waarvan de opa’s en oma’s de kerk al achter zich lieten. Christenen worden soms beschouwd als een exotisch verschijnsel, maar de weerstand tegen hen is ook minder dan voorheen. Discipelen van Jezus zijn in deze wereld wil zeggen: uitleven wat er binnenin je leeft en als christen present zijn in alle facetten van de maatschappij. Over geloof spreken mag weer. Wees daarom transparant over Wie je leven stuurt!

(is eerder verschenen in de Pionier van CAMA Zending).

Advertenties

Methode of model?

Kerkmodellen zijn populair geweest. Het begon in de 90er jaren met WillowCreek, Saddleback of  Natuurlijke Gemeente Ontwikkeling. Het idee is dat wanneer een model over een gemeente wordt gelegd, dat het gemeenteleven in de breedste zin van het woord, er beter van wordt (in de praktische theologie worden “modellen” ook in een andere context gebruikt, maar dat laat ik hier even buiten beschouwing). Gemeentemodellen zijn vaak statisch en houden geen rekening met de context waarin het model toegepast wordt. De vijf doelen van Warren´s “Doelgerichte gemeente” gaan niet in op de gemeentecontext waarin ze worden toegepast, of dat nu Friesland, Noord-Brabant of Italië is. Daarnaast is een evaluatie niet opgenomen in de wijze van denken. Daarnaast zijn deze modellen vrij statisch.Het zou bijvoorbeeld kunnen dat er meer doelen zijn (Warren) of duigen (Natuurlijke Gemeente Ontwikkeling). De modellen zijn mijns inziens het resultaat van modern denken, waar men vaak uitging van de maakbaarheid van en binnen de gemeente.

Een gemeente daarentegen is een organisch geheel en elke context is uniek. Het is dan ook de vraag of bovenstaand model in elke Elke gemeente ziet er daardoor anders uit, of zou er anders uit moeten zien. Dat er geen eenduidige ecclesiologische benadering vanuit het Nieuwe Testament is te destilleren, daarover zijn de meeste praktische theologen het wel over eens. De praktijk leert dat er verschillende praktische vormen zijn: van huis- tot megakerken.

Binnen het kader van de Praktische Theologie zien we daarnaast aandacht voor diverse methoden. Door Whitehead en Whitehead wordt in “Method in Ministry” een methode omschreven als:

… the dynamic or movement of the reflection. It outlines the stages through which the conversation proceeds. The initial stage (attending) involves seeking out the diverse information residing, often in a partly-hidden fashion, in personal experience, the religious tradition, and the culture. An intermediate stage (assertion) instigates a dialogue among these sources of information in order to clarify, challenge, and purify the insights and limits of each. The final stage (pastoral response) moves the reflection form insight toward personal and communal action.

In een schema ziet het er zo uit:

Pastoral-Cycle

Ten opzichte van de modellen van bijvoorbeeld Warren of Schwarz, verschilt deze methode, ook wel de “pastoral cycle” genoemd, op een aantal punten:

  1. De ” pastoral cycle” neemt heeft het gemeentelijk proces serieus. Het is een gesprek tussen de christelijk traditie, persoonlijke ervaring en de cultuur. Contextualisatie komt direct in beeld. Dat is met name van belang in Nederland waar het christelijke fundament niet meer de maatschappij bepaald en daarom opnieuw over kerk in de context nagedacht moet worden.
  2. De “pastoral cycle” neemt het gesprek serieus. Het proces is een doorlopen gesprek om via tussen de theologische.verantwoording en het thema dat onderzocht wordt.
  3. De “pastoral cycle” kan leiden tot uiteenlopende antwoorden. Omdat elke kerkelijk situatie anders is, zal de actie die volgt zich aanpassen aan de context. Er is daarom geen eenduidige uitkomst.
  4. In een seculiere samenleving als die van West Europa, zullen methode die het proces voorop stellen beter aansluiting vinden bij de context, dan een model dat die aandacht achterwege laat.

De ” pastoral cycle” is één van de methoden die vanuit de Praktische theologie gemeente binnenkomen. Toch zie ik weinig van de Praktische Theologie terug in met name evangelische gemeenten. Dat is een gemis volgens mij. Het genomende boek van Whitehead en Whitehead kan helpen, maar ook studies van Helen Cameron zijn een stap in de goede richting.

De kerk en moderne media

Deze week begonnen we bij CAMA met een webinar. Het zijn kleine stapjes om op een nieuwe manier missionaire thema’s in de huiskamer te brengen. Kerken maken steek meer gebruik met van moderne media. Een kerk kan niet zonder website. Ook zingen veel kerken van een scherm en niet uit een liederenbundel. Voor de jonge generatie is dat vanzelfsprekend, maar toch is dat nog niet zo lang het geval. Kerken gebruiken deze middelen omdat ze beter hun boodschap willen communiceren.

Als we het gebruik van moderne media op een hoop gooien dan wordt het meestal gebruikt voor de eredienst en om te communiceren met de ” buitenwereld”. Waarom wordt moderne media niet meer gebruikt voor discipelschap? Een belangrijke vorm in veel kerken om geestelijke groei te stimuleren is de kring thuis. Een kring is een specifieke moment in de week, zodat vorming beperkt is. Met behulp van moderne media is het mogelijk om mensen op elk moment van de dag te bereiken, zelfs in groepsverband. Dat geldt met name voor jongeren. Ik pleit ervoor om meer na te denken hoe moderne media gebruikt kan worden bij discipleschip in een Nederlandse context. Ik ben benieuwd naar jouw gedachten hierover.

Evangelisatie onder de noemer van discipelschap

alan hirsch | romanshorn

alan hirsch | romanshorn (Photo credit: Wikipedia)

Alan Hirsch schreef een aardig ebook onder de titel “Disciplism” (overigens gratis te downloaden op de website van Exponential). Het is een boekje dat een frisse blik werpt op het thema discipelschap.

Ik ga het boekje niet samenvattend of uitkauwen, maar pak er één interessant gedachte uit. Hirsch duikt in de tekst die normaliter de “Grote Opdracht” wordt genoemd: Mattheus 28:19-20. Hij concludeert dat in deze tekst in het geheel niets staat over evangelisatie. Het is impliciet aanwezig, maar het staat er niet. Het belangrijkste onderwerp is discipelschap. De consequentie volgens Hirsch is dat we moeten spreken over discipelschap voor en discipelschap na de bekering. Voor wie het nog kent, de schaal van Engel komt in het boekje ook nog voorbij. Deze schaal past goed in de gedachtegang van Hirsch. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop christenen proberen anderen te interesseren voor de boodschap van Jezus. Een belangrijk gevolg is dat relaties nog belangrijker worden. Discipelschap valt of staat met persoonlijk contact. Kijk naar Jezus en zijn volgelingen. O ja, wanneer kwamen de discipelen tot geloof?

Het boekje is dus gratis, een aanrader!

KLINK Veenendaal

De laatste weken hebben we twee maal een nieuw kerkelijk initiatief bezocht dat de naam KLINK draagt. Op de website staat: “een fris geluid, een positieve toon”. Het is een groep die naast een bestaande evangelische gemeente ontstaat. Het is goed te zien dat een dergelijk initiatief gesteund wordt en dat er ruimte is om iets nieuws te beginnen binnen een bestaande context. Alle lof daarvoor! In deze korte beschrijving een aantal aspecten die eruit springen.

In het visie document merk ik dat de initiatiefnemers goed hebben geluisterd naar de “missional” beweging. De ideeën van deze beweging zijn bijna één op één terug te vinden in het document. Deze ideeën zijn ontstaan in een met name Angelsaksische context. Het is interessant hoe deze ideeën opgepakt worden in de Nederlandse biblebelt. De laatste bijeenkomt was een samenkomst van stilte en gebed. Het was een verademing om op zondagochtend stil te worden om samen en alleen de bijbel te lezen en naar aanleiding van de tekst gewoon stil te zijn en te bidden. Ondanks de stilte ademde de samenkomst een verbondenheid met elkaar.

Ik noem een aantal karakteristieke van de groep. Er is een theologische nadruk op het koninkrijk van God en het centraal stellen van Jezus. Interessant zal zijn hoe deze twee theologische waarden in de gemeenschap praktisch vormgegeven zullen worden. Een vraag die bij mij bijvoorbeeld speelt is: Hoe kan de geloofsgemeenschap een expressie zijn van het koninkrijk van God? Daarmee komen we op praktisch theologische en missionaire aspecten van de groep. Voor KLINK is de gemeenschap belangrijk. In de samenkomsten die ik heb bezocht doet iedereen mee in het proces van samen zijn. De samenkomst begint met koffie en eindigt ermee. Het is een vorm om vooraf al met elkaar in contact te zijn. De samenkomsten zelf zijn creatief en kennen verschillende vormen en groepsverbanden. Op een zondag waarop ik aanwezig was, ging de grote groep uiteen in verschillende kleinere groepen. Ik zat bij de groep “Denken en Verdiepen”, Mariska ging de wijk in met de groep “Natuur en Actief”. Daarnaast zijn er nog twee andere groepen: “Zorg en Actie” en “Expressie en Zintuigen”. In onze groep ontdekte ik dat er verschillende mensen waren die op zoek zijn naar een dergelijk expressie van het geloof en het karakteristieke evangelische “beleven” in gedachten al achter zich hebben gelaten. Deze groep is voor een aantal het “laatste redmiddel”. Het geloof is God is er zeker wel, maar het individueel beleven van het geloof in een grote groep staat ver van hen af. Deze groep zoekt naar een antwoord op dat verlangen naar een verdiept samenzijn.

In de lijst met waarden mis ik specifieke aandacht voor het missionaire aspect. Het is aanwezig in andere beschrijvingen, maar dan indirect.  Bijvoorbeeld in de waarde “navolging 24/7”. In een eerdere versie van het document heette dit met een Engelse term “incarnational”. Deze uitleg wordt erbij gegeven:

De hoop op het Koninkrijk beïnvloedt ons hele leven, niet alleen de zondagochtend waarop we als KLINK samenkomen, maar ook op de plek waar we wonen, werken en recreëren. Overal mag het goede nieuws van het Koninkrijk onze omgeving kleuren en smaak geven. Jezus koos ervoor onderdeel van de wereld te worden. Als navolgers van Hem willen we hoop en liefde belichamen midden in de wereld. We zijn betrokken aanwezig, gewoon tussen de mensen.

Het missionaire aspect lijkt een “zuurdesem” dat alle andere waarden beïnvloedt. De praktijk zal moeten leren hoe dat wordt opgepakt. Een ander aspect is het procesmatige denken in relatie tot spiritualiteit/geestelijke groei en het nadenken over theologische vraagstukken. Ook hier springt de term “samen” eruit. Mensen hebben verschillende ideeën bij de term spiritualiteit, maar het kan samen worden beleefd. Dat geldt ook voor theologische overtuigingen die als een proces zich ontwikkelen en waar binnen de groep ruimte is om dat te delen. De vraag die in een later stadium zeker naar boven komt is: “everything goes?”. Of wel, mag je alles geloven en elke theologische gedachte is juist? Het corrigerend gehalte van de gemeenschap moet dan haar “werk” gaan doen als de theologische grenzen van de gemeenschap worden bereikt. Het lijkt mij een proces dat zeer waardevol kan zijn in de toekomst.

De laatste waarde is opmerkelijk: “trouw en betrouwbaar zijn”. Opmerkelijk omdat het iets zegt over het commitment aan de buitenwereld en aan elkaar. Trouw is een deel van de geestelijke vrucht (vergelijk dit met 2 Tess 3:2). Trouw aan de samenleving is een groot goed als dat gegrond is in de trouw aan elkaar. Zoals ik eerder zei is KLINK een lovenswaardig initiatief waarvan ik hoop dat het de eerste kinderziektes zal overleven en waar mensen een geestelijk huis zullen gaan vinden.

Enhanced by Zemanta