Theologie in context

Disputatio pro declaratione virtutis indulgent...

Image via Wikipedia

Theologie ontstaat niet vanuit een context-loze situatie. Op de kerkelijke werkvloer ben ik het regelmatig tegengekomen dat mensen met grote stelligheid verklaren dat een specifieke uitleg de juiste is en zich over tijd en eeuwigheid uitstrekt. De praktijk is echter anders.

In dit korte artikel opteer ik voor een levende theologie die zich manifesteert in een context en daarmee aansluit bij tendensen in de maatschappij. Laat ik eerst uitleggen wat ik met dat laatste bedoel. De praktijk van theologie bedrijven, is de vertaling van de Bijbelse boodschap van het evangelie in de context van vandaag de dag. Het resultaat hangt af van de vertaal mechanismen (de hermeneutiek) en de context waarin uitspraken worden gedaan.

Stephen B. Bevans heeft daar een aantal interessante dingen over gezegd. Hij vat dat samen in onderstaand schema:

Contextuele
theologie

Ervaring vanuit het verleden Ervaring van het heden (context)

—> <—

– vastgelegd in de Bijbel
– bewaard en verdedigd in traditie
– persoonlijk en gemeenschappelijke ervaring
– sociale plaatsbepaling
– sociale verandering

Hier laat Evans zien dat de theologie een lijn door de tijd trekt. De basis is de exegese van de Bijbelse boodschap ingekaderd in de geschiedenis door de traditie. Bij traditie hoeft niet direct naar de functie daarvan binnen de Rooms Katholieke Kerk gewezen te worden. De traditie is de verzameling van theologische uitspraken door de tijd heen. De benadering van de rechtvaardiging door Luther is daar een uitstekend voorbeeld van. Deze min of meer “conservatieve” poot van de contextuele theologie is in gesprek met de “heden”-poot.

Deze “heden” poot is aan verandering onderhevig, omdat simpelweg het heden verandert. De praktijk wijst uit dat bijvoorbeeld sekse, armoede en rijkdom, macht en onmacht invloed hebben op de theologische reflectie. Wanneer theologen theologie bedrijven moet daarom hun sociale plaatsbepaling geïncorporeerd worden.

Staat de hele theologie dan onder spanning? Nee, dat zeker niet. Vanuit de traditie zijn er ijkpunten aangebracht die niet (snel) zullen veranderen. IJkpunten zijn bijvoorbeeld de geloofsbelijdenissen en catechismussen. Voor sommigen zijn deze ijkpunten bijna een systeem van geloven (Dordtse leerregels), voor anderen gaat dat terug op een aantal basis statements (Renewing the center, Stanley Grenz). Op deze wijze is de theologische geschiedenis een bron waaruit geput kan worden. Dit is bijvoorbeeld wat de stroming met de naam “Radical Orthodoxy” doet door terug te grijpen op premoderne theologische bronnen als Aquinas en Augustinus.

Waar blijft het “sola scriptura”  dan? Dit blijft volmondig staan, de Schrift is de basis van waaruit getheologiseerd wordt. Echter, en dan zijn we weer bij het begin, exegese vindt plaats in een context en die context moet gehonoreerd worden. Dat maakt theologie spannend en toepasbaar voor heden ten dage. Een versteende theologie daarentegen levert een versteende kerk op. Daarvan zijn er in Nederland voorbeelden te over.

Enhanced by Zemanta
Advertenties

One thought on “Theologie in context

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s