Image via Wikipedia

Het is al weer een hele tijd geleden dat Johnathan Edward zijn preek “Sinners in the hands of an angry God” uitsprak. Hij deed dit op 8 juli 1741. Een citaat uit deze preek:

Your wickedness makes you as it were heavy as lead, and to tend downwards with great weight and pressure towards hell; and if God should let you go, you would immediately sink and swiftly descend and plunge into the bottomless gulf, and your healthy constitution, and your own care and prudence, and best contrivance, and all your righteousness, would have no more influence to uphold you and keep you out of hell, than a spider’s web would have to stop a falling rock.

Edwards beschreef zeer beeldend wat er met mensen gebeurd als ze zich niet bekeren tot God. Is deze wijze van preken beperkt tot de tijd van toen of moeten predikanten op gelijke wijze spreken over de hel? Het is in ieder geval geen aantrekkelijk preekonderwerp voor velen lijkt mij en dat is de reden waarom er weinig over wordt gesproken.

Toch (s)preekt Mark Driscoll op bijna dezelfde wijze over de hel. Luister naar het onderstaand fragment.

Kun je je vinden in de manier waarop Driscoll het thema “hel”  aanpakt?

Ik ben benieuwd.

Binnen het veld van de evangelische dogmatische werken stond en  staat het cognitieve aspect voorop. Een goed en recent voorbeeld van deze benadering is Systematic Theology van Wayne Grudem. Dat wil zeggen dat inhoud van de bijbel bestudeerd wordt en uit dit onderzoek komt de onderzoeker tot een uitspraak. Dogmatiek volgt dan bijna de weg van de reguliere wetenschap: zoek wat de Bijbel zegt over een specifiek onderwerp en destilleer daaruit een aantal dogmatische stellingen. Dit is precies de opdracht die Grudem zichzelf meegeeft in genoemd boek op pagina 25.

Ik zie echter een verschuiving plaatsvinden van de noesis naar de aisthesis. De epistemologie die kenmerkend is voor de bijna scholastieke manier van theologie bedrijven binnen de evangelische dogmatiek krijgt ook meer aandacht voor de zintuigen, wat bijvoorbeeld concreet wordt door een vernieuwde aandacht voor liturgie. Niet alleen het hoofd, maar ook het hart is evengoed van belang. Kennis van God heeft niet alleen haar fundament in het begrijpend of systematisch lezen van de tekst, maar ook in het raken van het hart via de zintuigen. Beide sluiten elkaar niet uit, maar juist in.

Welke plaats krijgt de dogmatiek dan? Kan de theologie zonder?

Ik denk dat de theologie niet zonder dogmatische uitspraken kan. In de eerste eeuwen na Christus, dacht met na over de triniteit en de natuur van Jezus en verwoordde dit in credo´s. Credo´s waren nodig om de theologie af te bakenen. Het werd de kern van geloven, ook nu nog vallen kerken terug op wat toen werd gezegd, bijvoorbeeld in de geloofsbelijdenis van Nicea. Echter deze theologie vindt haar uitwerking in een levende gemeenschap. Daar kom ik later nog een keer op terug.

Wanneer dogmatiek dat tot dogmatisme?

Ik wil een persoonlijk antwoord geven op deze vraag. Een antwoord dat gebaseerd is op ervaringen uit het verleden. Ik doe dat in een aantal punten.

1. Dogmatiek wordt dogmatisme als theologische uitspraken dwingend worden opgelegd. In evangelische kringen was dat bijvoorbeeld de wijze waarop nagedacht werd over de eschatologie.

2. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als er geen openheid is voor andere meningen en exclusief wordt gedacht. Dogmatiek wordt tot een dichtgetimmerd systeem. Ik wil daar dit tegenover stellen. Grudem komt in zijn Systematische Theologie tot een aantal uitspraken. Hij had in zijn denken ook tot andere uitspraken kunnen komen. Dit proces wordt echter bijna tot openbaring verheven. Dit is naar mijn mening een rationeel en menselijk proces. Echter wordt dit niet onderkend.

3. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als de enige manier waarop theologie wordt bedreven, een scholastiek proces is. De bijbel wordt gelezen als een wetenschappelijk onderzoeksproject waaruit regels voor het leven gehaald moeten worden. Of zoals sommigen zeggen: “de Bijbel is het handboek voor het leven”. Ik wil daar dit tegenover stellen. Is de bijbel niet in de eerste plaats openbaring van God? Is het niet in de eerste plaats een middel om de drie-enig God te leren kennen en te aanbidden? Is het niet eerst “doxologie”  en dan pas “orthodoxie”?

4. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als het gesprek tussen verschillende theologische stromingen stokt. Tijdens mijn eigen theologische studie aan de Universiteit van Utrecht was de evangelische theologie “non done”. Daarentegen was de theologie aan de Nederlandse Universiteiten vanuit evangelische hoek een gevaar: “je zou je geloof er kwijtraken”. Echter, mijn geloof is er juist sterker geworden, met name omdat elke student gedwongen werd om over zijn eigen standpunten grondig na te denken. Theologen leven nog steeds op eilanden, dat geldt ook voor het grote gros van evangelische theologen, uitzonderingen daargelaten.

In de volgende post meer over theologie in een context.

Toch maar even de uitslag van de verkiezingen op m´n blog zetten. Tijdens een rondje langs de Nederlandse landelijke kranten bleek dat een machtswisseling in Spanje geen wereldnieuws is. Alleen Trouw meldt de winst van de Partido Popular van Rajoy. De bestuurscrisis bij een prominente Nederlandse voetbalclub is voor vele journalisten belangrijker!

Het is een verpletterende overwinning geworden voor de PP en een uitermate triest dieptepunt voor de socialisten van voormalig president Zapatero. Waarschijnlijk was het voor hen ook niet meer te winnen, het was gisteren bijltjesdag in Spanje. De crisis zorgt ervoor dat programma´s er in de eerste plaats niet meer toe doen voor de kiezer. De belabberde economische situatie zorgt ervoor dat mensen een andere kleur stemmen. Rajoy belooft dat hij er alles aan zal doen om uit het dal te komen. Waarschijnlijk betekent dat een groot aantal bezuinigingen op de overheidsuitgaven zullen worden doorgevoerd. Of de keizer in den lande daar straks blij van wordt is nog maar de vraag. Ten tweede bindt Rajoy de strijd aan tegen de werkeloosheid. “Crear empleo” (werk creëren), is het devies. Voor een Nederlander als ik, die toch met een gepaste distantie dit beschouwt, zou ik zeggen: “¡vamos a ver!” (we zullen het zien). Hopelijk zal deze wisseling iets teweeg brengen. Een groot aantal kleine bedrijfjes gaat in onze buurt op de fles. Dat brengt veel onrust en onzekerheid. Mijn wens is dat dat gaat veranderen.

Bijna heel politiek Europa belde met Rajoy om hem te feliciteren. In Spanje heb ik niet de naam gehoord van de Nederlandse hoogste volksvertegenwoordiger. Zou Nederland in Spanje ook niet zo belangrijk zijn, of kon Rutte het telefoonnummer niet vinden? Ik denk het eerste!

Wie de resultaten wil bekijken, dat kan hier. 

De specialisten verwachten dan de centrum rechtste conservatieven de strijd gaan winnen. De socialisten hebben er alles aan gedaan om dat te voorkomen, maar het zal waarschijnlijk niet voldoende zijn. Niet dat de conservatieven nu ineens met een plan zullen komen dat direct een einde maakt aan de malaise.  Het Spaanse volk wil iets anders, een andere partij die het mag proberen.

Morgen zullen we het weten.

Wat heb ik meegenomen uit dit boek? Dekker houdt zijn eigen kerk, de PKN, een spiegel voor. Hij zegt dat de tijden zijn veranderd en dat geloven in Nederland heeft andere vormen gekregen. McGrath zei dat de PKN niet een lang leven is beschoren. Dekker gaat hier tegenin, maar zegt wel dat de kerk terug moet naar de kern van het evangelie. Bekering moet weer van de kansel gepreekt worden, terug naar de kern. Missionair is in de eerste plaats in deze tijd dus preken voor eigen parochie: bezinning dus. In een kerk als de PKN legt dat (weer) een verantwoordelijkheid bij de dominee. De dominee moet weer authentiek gaan preken.

Dekker zegt dat missionair denken met name in de hoofden van mensen een activisme oproept (zie ook het interview in IDEA 3, 2011). Missionair zijn is met name georganiseerd, maar vaak zonder dat het de mensen die er aan meedoen van binnen daadwerkelijk wat doet. Immers in het dagelijks leven komt het geloof de meeste kerkmensen niet over de lippen en daarom moet het geprogrammeerd in een actie gestuurd worden. Het antwoord hierop is volgens Dekker werkelijke bekering van de kerkmens door middel van onderwijs.

Maar wordt een kerk daardoor missionair? “Missionair zijn” kan beginnen met bezinning, maar is het een begin?

Laat ik een gooi naar de oorzaak doen. Ik denk dat een grote oorzaak ligt in de hebzucht van veel mensen in de westerse wereld. We willen alles graag en zo goedkoop mogelijk en we willen zo veel mogelijk.

Twee voorbeelden:

1. Dat doet zich voor bij ons allemaal. We willen allemaal een i(pod/pad/phone), of is het toch een Samsung Galaxy. Of onze Levis of Nike nu uit China, Bangladesh of India komt, dat doet er niet toe, we willen het allemaal goedkoop (ik kan er nog legio andere voorbeelden noemen). Ik hoorde deze week enkele plunderaars in Londen zeggen dat ze de spullen die ze hadden gestolen nodig hadden om te overleven, ze hadden het toen o.a. over plasma-tv´s.
2. De finaciële wereld drijft op het maximaliseren van de winst en om de vooruitgang. Op de beurs gaat het de laatste tijd vooral om de korte termijn winst en de indeci van beursen fluctureert op grillen van het irrationele gevoelens. Hash-funds drijven op dit principe: winst maken. Ook banken hebben in het verleden zich alleen maar gericht op nog meer Euro´s en Dollars.

Deze hebzucht doet zich op allerlei niveau´s voor in de samenleving. Zoveel bij mensen die de maatschappij proberen te sturen en aan wie macht is toevertrouwd als de gewone man in de straat.

Jezus zei al dat geld een macht is dit je in de greep kan houden: “Hoe moeilijk kunnen zij, die geld hebben, in het Koninkrijk Gods ingaan”  (Lukas 18:24). Zou het zo kunnen zijn dat welvaart de secularisatie bevordert?

Paulus zegt zelf dat geld de oorzaak is van al het kwaad om hem heen: “Want de wortel van alle kwaad is de geldzucht. Door daarnaar te haken zijn sommigen van het geloof afgedwaald en hebben zich met vele smarten doorboord” (1 Timotheüs 6:10).

Dat geldt met name wanneer geld niet meer een middel is om te betalen maar een doel is om na te volgen.

Sociale netwerken op internet zijn een aanwijzbare vorm van netwerkvorming. Er ontstaan relaties tussen personen en personen groeperen zich rondom interesses of overeenkomstige overtuigingen. Deze netwerken groeien en dat betekent dat het niet iets is wat binnen een paar jaar weer is verdwenen. Ook hun invloed beperkt zich niet tot een aantal indivuduen die grote delen van hun tijd zich achter een comnputerscherm begeven. De afgelopen maanden is gebleken  dat met name Facebook en Twitter grote gevolgen kunnen hebben voor de maatschappelijke situatie in een land.

Een paar voorbeelden:

1. Toen de “indignados”  in Spanje op pleinen in grote steden hun ongenoegen lieten horen, maakten ze gebruik van Twitter om met hun ideeën anderen op te roepen ook deel te nemen aan het protest.
2. In april en mei 2011 riepen Palestijnen op tot een derde intifada tegen Israel. Gelukkig had dat geen ernstige gevolgen. 
3. De “Arabische lente” heeft een enorme duw in de rug gekregen door publicaties op Facebook en Twitter. Het is zelfs de vraag of het zonder deze netwerken wel zou zijn gelukt.

Als missionair werkers maken we ook gebruik sociale netwerken als LinkedIn, Twitter en Facebook (en straks van Google+). Het is een manier om in contact te blijven met de achterban en contact te maken met mensen in het land waarin we werken. Sommigen gebruiken Facebook voor hun bediening (zie bijvoorbeeld hier), het is dan  een  middel om mensen op de hoogte te brengen van activiteiten en overtuigingen.

Zijn sociale netwerken een verrijking voor de missionaire werker?

1. Missionaire werkers communiceerden, voordat e-mail en internet ingebrugerd raakten, via telefoon en brief. De telefoon was een interactief middel, maar in vele gevallen kostbaar. Daarom stuurden men brieven. Dit duurde lang en bracht geen gesprek op gang.

2. Sociale netwerken brengen commiunicatie op een mondiaal plan. Het is niet meer van “veld” naar “achterban”, het is communiceren van iedereen naar iedereen. De communciatie is het best te vergelijken met een gesprek aan tafel, met de tafel in de vorm van de wereld. Ze zijn daarmee onvoorspelbaar, net zoals een gesprek niet te sturen is.  Andy Gibson zegt in “Social by Social”

Much of our most important and effective communication doesn’t involve technology. We talk, observe, play games, develop relationships face-to-face through our senses, without even thinking about it. Technology extends our reach, via print, film, radio, television, photography, phone, e-mail and the internet, but it can’t change our basic human nature. Communication comes in all shapes and sizes, but its basic social purpose stays the same.

De techniek achter sociale netwerken is niet het belangrijkste, de communicatie is dat wel. De techniek maakt de communciatie alleen makkelijker, eenvoudiger en goedkoper.

3. Communicatie “face to face” verschilt alleen op niveau van communicatie op internet. Velen doen denigrerend over de diepgang die de communicatie kenmerkt op internet. In levende lijve is er contact via de zintuigen die informatie ontvangen en versturen. Op internet is sprake van een gesprek tussen digitale identiteiten, waar over en weer meningen worden gevormd, uitgesproken en waarom wordt gereageerd.  (elke deelnemer aan het digitale gesprek moet op de hoogte zijn van deze diagitale identiteiten, zeker bij het definieren van profielen). Door de deelnemers aan dit gesprek op internet wordt de communicatie als “koetjes en kalfjes” of diepgaand ervaren, net als in een face-to-face gesprek.

4. Communicatie via sociale netwerken kenmerkt zich door uitwisseling van iedereen met iedereen. Daarin schuilt een gevaar, want iedereen kan meekijken en meelezen. Daarin schuilt ook haar kracht, want daardoor komt een deelnemer aan het gesprek soms in contact met personen die hij/zij in het dagelijks leven in levende lijve nooit zou hebben ontmoet. Wanneer iemand een boodschap wil overdragen, dan kan deze dus geadresseerd worden aan een groot publiek.

Moeten we ons afkeren van sociale netwerken als christelijke werkers? Dat denk ik niet. Zoals gezegd, sociale netwerken op internet zijn een reflectie van de samenleving zoals we deze dag aan dag ervaren. Door je te ontrekken aan sociale netwerken, ontrek  je je aan de maatschappij om je heen. 

Begrijpelijk is dan ook wat er nu gebeurd, want er is niets te verliezen. In veel grote steden komen grote groepen met name jonge mensen samen op pleinen om uiting te geven aan hun verontwaardiging. Er wordt al gesproken van “the Spanish revolution”. In die zin lijkt het op wat er gebeurd is in de arabische wereld, zij het dat de reden verschilt. Via sociale media roepen jonge mensen elkaar op om dagen, weken door te brengen op pleinen in Madrid, Barcelona, Sevilla en ook in Granada. Ze hebben toch niets anders te doen, en dat is de harde realiteit. Deze maand worden op gemeentelijk niveau nieuwe bestuurders gekozen. Hopen ze daar op het plein dat door deze acties er een verandering op gang komt?  Dat is op korte termijn helaas niet te verwachten. Granada bijvoorbeeld heeft niet veel grote bedrijven waar veel mensen werken. De lokale economie drijft op bedrijfjes van 3-4 mensen zoals loodgieters, bouwvakkers, hoveniers, enz. Deze bedrijfjes vallen met bosjes om nu de economie in zijn als zijn voegen kraakt. In ons dorp staat sinds twee jaar een groot winkelcentrum. Er sluiten nu veel winkels en eetgelegenheden.

In de peilingen verliest de regerende partij enorm veel stemmen. Ik denk niet dat een wisseling van de wacht op het lokale vlak op de korte termijn de sitiuatie zal veranderen. Daarom is de verontwaardiging meer dan begrijpelijk.

Fast from emphasis on differences; feast on the unity of all life.

Fast from apparent darkness; feast on the reality of light.

Fast from words that pollute; feast on phrases that purify.

Fast from discontent; feast on gratitude.

Fast from anger; feast on patience.

Fast from pessimism; feast on optimism.

Fast from worry; feast on trust.

Fast from complaining; feast on appreciation.

Fast from negatives; feast on affirmatives.

Fast from unrelenting pressures; feast on unceasing prayer.

Fast from hostility; feast on nonviolence.

Fast from bitterness; feast on forgiveness.

Fast from self-concern; feast on compassion for others.

Fast from personal anxiety; feast on eternal truth.

Fast from discouragement; feast on hope.

Fast from facts that depress; feast on truths that uplift.

Fast from lethargy; feast on enthusiasm.

Fast from suspicion; feast on truth.

Fast from thoughts that weaken; feast on promises that inspire.

Fast from idle gossip; feast on purposeful silence.

Gentle God, during this season of fasting and feasting, gift us with your presence

so we can be a gift to others in carrying out your work. 

Amen.

William Arthur Ward (1921-1994)