Waarom groeit onze kerk (niet)?

Met grote interesse las ik het artikel van Jaap Ketelaar met bovenstaande titel in IDEA van augustus van dit jaar. In tijden van teruggang in ledental is groei in aantal een belangrijke graadmeter geweest voor het gezond verklaren van een kerk. Of zoals iemand eens zijn: “als je kerk niet groeit, dan is er iets mis”. In het artikel wordt een matrix overgenomen uit de brochure van Airlin J. Rothauge met de titel: “Sizing up a Congregation for New Member Ministry” (de ideeën van Rothauge over kerkgroei zijn hier onder andere te vinden). Jaap Ketelaar neemt uit deze brochure deze matrix over die Rothauges boodschap samenvat:

Er vallen een aantal zaken op bij het bestuderen van deze matrix:

1. Het diagram laat zien dat alle “types” gemeenten teruggebracht kunnen worden tot vier basisvormen.
2. Groei wordt specifiek zichtbaar gemaakt door de pijlen te volgen. De volgorde gaat van familie – naar herder -, programma – naar bedrijfsgemeente (overigens kan het ook in omgekeerde volgorde, maar dat komt in bovenstaand diagram niet aan de orde. Jaap Ketelaar laat dit overigens wel zien).
3. Groei is goed!
4. Er wordt vanuit gegaan dat organisatie en een voorganger deel zijn of kunnen zijn van een gemeente. Bij een groter wordende gemeente zijn werkers, ik welke vorm dan ook, noodzakelijk voor het besturen van de gemeente. Bij een grote gemeente neemt de bevoegdheid van de leiders toe om beslissingen te nemen.
5. Het aantal mensen die behoren bij een gemeente bepalen hoe de gemeente gestuurd of geleid moet worden. Het beeld verschuift van organisch naar meer organisatie.

De volgende blogpost mijn eigen reactie op deze matrix.

Waarom volgen mensen een leider

Gallup presenteerde onlangs de resultaten van een onderzoek naar leiderschap in het boek “Strengthts Based Leadership”. Het resultaat levert een nieuwe visie op op leiderschap, maar was voor mij ook een “Aha Erlebnis”. In meer dan 10.000 interviews vroeg men: “Waarom volgen mensen?

Volgens Gallup zijn de vier meest genoemde redenen deze:

• Vertrouwen
• Barmhartigheid
• Stabiliteit
• Hoop

Details van de studie zijn hier te vinden.

Mensen volgen dus niet als er sprake is van een helder visie, een strak strategisch plan of een vlotte babbel. Mensen zien eerst een persoon die iets uitstraalt.

In het onderzoek staat verder:

As we reviewed the research … we found that more than 85% of respondents selected someone they described as a friend, family member, coworker, teacher, or current manager/immediate supervisor. In the vast majority of cases, the leader who had the most impact was someone very close to the person answering the survey.

Iets om over na te denken als leider. Leiderschap heeft dus alles te maken met naast mensen staan en het bouwen aan een relatie. Opmerkelijk, dat is nu juist wat Jezus ook deed.

Lijderschap in de dop

Deze week hebben we ook een seminar over leiderschap. Het is nogal Amerikaans om dat via een acrostichon te doen (LEADERSHIP). Toch spraken een aantal van de besproken onderwerpen me aan. De eerste letter “L” staat voor Love of Liefde. Laat ik daar iets over zeggen. Liefde heeft te maken met relatie en met aandacht voor elkaar. Het is bijna een open deur dat leiderschap iets te doen heeft met relatie. Toch zie ik dan nogal eens fout gaan. Hoe?

1. Een leider loopt mijlenver voor de groep uit. Op deze wijze zal een relatie nooit mogelijk zijn. Het hangt dan van de groep af of de relatie succesvol is. Zij moeten proberen de leider bij te houden. Zij vaak meer de rug van de leider dan de voorkant.
2. De leider loopt achter de groep aan. De groep wordt dan een ongeleid projectiel. De leider wordt dan een volgeling en de wordt een deel van de democratie. Hij of zij is niet geschikt voor een dergelijk taak en leidinggeven wordt lijden.

Wil je een relatie met mensen aangaan, dan ik het nodig om zo nu en dan vooraan te staan, zo nu en dan dat ene schaap achteraan mee te nemen, maar meestal naast mensen staan om met het in contact te komen. Het is niet zozeer zeggen wat mensen moeten doen, maar in gesprek gaat met mensen, zodat het beste als discipel van Jezus uit hen naar boven komt. Dat is onze eerste roeping. Een leider zoekt naar mogelijkheid om deze eerste roeping in mensen tot bloei te laten komen. Leiders hebben vaak meer de tweede roeping voor ogen: de taak die we als beelddragers van God vorm mogen geven. De nadruk wordt dan gelegd op iemand gaven en talenten.

Ik zou willen oproepen om in relatie met de mensen die leiders leiden hen in de eerste plaats te laten groeien als discipelen van Jezus. Een evaluatievraag die ik weinig heb gehoord is deze: hoeveel mensen zijn deze zondag dichter bij Jezus gekomen?

Dienen = geven

peTer schrijft over leidinggeven op zijn blog:

Dit proces is overigens verre van uniek voor de kerk; in `de wereld’ leeft het thema ook, getuige een artikeltje in de metro van vandaag. Ik heb het niet gelezen, maar zag toevallig alleen de kop bij een medepassagier die het blad aan het lezen was. Dat zei me genoeg:
“als je leiding weglaat staat er alleen nog: geven. En dat is waar het in wezen om gaat.”

Mooi he? God spreekt niet alleen door de bijbel, maar ook door de krant. Zelfs door een reclameblaadje als de metro…Dat vind ik nou gaaf!
In wezen zei Jezus iets dergelijks:

“…Jullie weten dat heersers hun volken onderdrukken en dat leiders hun macht misbruiken. Zo zal het bij jullie niet mogen gaan. Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de anderen moeten dienen, en wie van jullie de eerste wil zijn, zal jullie dienaar moeten zijn – zoals de Mensenzoon niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen.” (Mat. 20:25-28)

“Om niet hebben jullie ontvangen, om niet moeten jullie geven!” (Mat. 10:8)

Jezus sprak met zijn discipelen niet over leiding geven. Ook organiseerde hij geen leiderschapstrainingen. Wat hij wel deed: Hij liet zien hoe je (jezelf) kunt geven. En Hij ging daarbij tot het uiterste.

Ik ben daar over gaan nadenken. Is leidinggeven alleen geven? En is geven gelijk aan dienen? Is leidinggeven en niet leidinggeven dan nog wel te onderscheiden. Immers, elk mens is als christen geroepen om de ander te dienen. Wat is dienen? Jezus liet het aan zijn discipelen zien, maar Hij gaf hen wel opdrachten en Hij stuurde hen erop uit. Dienen en leidinggeven in de stijl van Jezus is dus niet alleen er zijn en geven, maar ook je actief opstellen.

Kolb

Ik heb deze week weer eens een test van Kolb ingevuld. Met deze test krijg je inzicht in de wijze waarop je leert in het algemeen. Kolb verdeelt dat in vier aandachtgebieden: vanuit de concrete ervaring, vanuit de overdenkende observatie, vanuit de abstracte begripsvorming en vanuit actief experimenteren. Je kunt op deze site ook een dergelijk test invullen.

Ik heb die test nu een paar keer ingevuld en ook nu kwam er weer hetzelfde uit. Ik zit overduidelijk in de hoek van de overdenkende observatie en de abstracte begripsvorming. Eigenlijk is deze test niet voor jezelf. Hij is voor degene waarmee je samenwerkt in teamverband. Mensen met verschillende stijlen kunnen op elkaar anticiperen omdat ze (kunnen) weten hoe ze reageren op wisselende omstandigheden. Mensen moeten daarom ruimte maken voor elkaar, anders is de informatie uit de test nutteloos. En dat is vaak het moeilijkst!

Metaforen voor leiderschap

Rik Zutphen reageert op een post die ging over leiderschap.

In zijn boek Making sense of Church gebruikt Spencer Burke geweldig goede metaforen voor andere aspecten van de post moderne (toekomstige?) kerk.

Ik geloof in het ieder heeft iets principe/open source leiderschap en kerkmodel. Hoe vreselijk dat voor de mensen misschien nu nog mag klinken. Maar uiteindelijk is God de herder en zal Hij leiden, niet wij. En Hij zal dat doen door de minst waarschijnlijke mensen, sowieso door vrouwen (wat ik verre van onwaarschijnlijk vindt, en erg wenselijk) maar ook door kinderen heen, en juist mensen die hun leven verprutsen, omdat die misschien wel open staan voor God.

Maar een gedachte, ook zal de kerk uit hun vel durven te stappen en de reis aangaan.. train the church…church the train.

Ik ga helemaal mee met Rik. Ook al kan ik het niet goed overzien, denk ik dat leiderschap er in de toekomst anders gaat uitzien. Wat Rik beschrijft lijkt veel op de eerste gemeente. Na een aantal posts over leiderschap ben ik er echter nog niet uit. Het blijft tasten naar een goede verwoording en naar Gods weg met Zijn gemeente. Want dat is iets waar Rik duidelijk op wijst, het is Gods gemeente!

Postmodern leiderschap volgens McLaren / Leiderschap (4)

Na het het moderne leiderschap laat McLaren zien wat volgens hem postmodern leiderschap is. Postmodern leiderschap zal speciaal de mensen aanspreken die jonger zijn dan een jaar of veertig.

1. Bijbels analyst >>> Geestelijke mentor of wijze. Postmodernen voelen zich volgens McLaren meer aangetrokken tot mensen die wijs zijn. Het gaat om karakters die gevormd zijn door een geestelijk leven met God. De autoriteit van deze leiders is gebasseerd op karakter i.p.v. intellectuele kennis.
2. “Broadcaster” >>> Luisteraar. Het gaat er niet om hoe hard je roept, maar om hoe goed je luistert naar mensen. Leiders creëren een veilige plek waar mensen kunnen groeien.
3. De techneut >>> Geestelijke vriend. Denk aan het verschil tussen een wetenschapper die chimpasees onderzoekt en de activist die hen van uitsterven wil redden. Leiders houden van hun teamleden. Ze zijn bij hen betrokken. Ze begeesteren hun mensen (i.p.v. enthousiasmeren).
4. De vertegenwoordiger/verkoper >>> Danser. Mensen willen niet voor Jezus gewonnen worden. Een verkooppraatje dat klinkt als een ultimatum stoot af (als je nu geen beslissing neemt, ga je naar de hel, wil je dat?). Een leider is een danser. Hij hoort dingen die andere niet horen. Hij helpt mensen stap voor stap de eerste danspassen te zetten. Hij helpt hen bij het ritme en leert hen de muziek waarderen. Totdat er een geweldigde wals of tango tevoorschijn komt.
5. Carriéremaker >>> Amateur. Het woord amateur komt van amare, liefhebben. Leiderschap communiceert liefde voor mensen en voor de gemeenschap. Het meeste leiderschap kan er voor zorgen dat deze liefde gedoofd wordt. Professionalisme is volgens McLaren één van de donkere kanten van de moderniteit.
6. Probleemoplosser >>> Inspirator op zoek naar antwoorden. Er zijn zonder twijfel momenten dat er problemen opgelost moeten worden. Maar postmoderne leiders zoeken naar nieuwe avonturen en uitdagingen. Op die manier kunnen oplossingen gevonden worden.
7. Apologeet >>> Excuses maker. In plaats van antwoorden geven, zal hij vaak excuses aanbieden, omdat de antwoorden vaak zo beperkt zijn. In de moderniteit kreeg je vertrouwen doordat je steeds gelijk had en de goede antwoorden gaf. In de postmoderniteit moet je erkennen dat je het vaak bij het verkeerde eind hebt.
8. Bedreiging >>> Insluiter. Postmodern leiderschap ziet andere meningen niet als een bedreiging, maar sluit meningen, en dus ook mensen, in. Een postmodern leider denkt niet exclusief, maar inclusief.
9. De allerweter >>> Zoeker. Moeten christelijke leiders niet zoekers zijn?
10. Solo-optreder >>> Team-builder. Een leider zorgt dat anderen beter functioneren. Een groep mensen moet beter functioneren, zodat ze op zoek kunnen gaan naar nieuwe avonturen.

Ik zie heel veel goeds in dat wat McLaren zegt. Ik ben het niet helemaal met hem eens, maar ik laat het aan jou over om te kijken wat je ervan vindt. Ik ben benieuwd!

Modern leiderschap volgens McLaren / Leiderschap (3)

In “Adventure missing the point” belichten Brain McLaren en Tony Campolo en groot aantal onderwerpen die volgens mij op zijn minst opnieuw overdacht moeten worden. Eén aandachtspunt is leiderschap. In deze serie over leiderschap wil ik je deze lijst niet onthouden. McLaren noemt 10 kenmerken van het moderne leiderschap. Ik neem ze hier over en vraag je reactie:

1. Bijbels analyst: de moderne christelijke leider onderzoekt de bijbel als een wetenschapper. Hij wil kennis verkrijgen door analyse. In in het moderne denken is kennis gelijk aan macht.
2. “Broadcaster”: In de moderniteit laat de leider zijn mening weten. Wanneer zoveel mogelijk mensen zijn mening horen, krijgt hij meer macht. Citaat: “being slick, being smooth, being big, being on the air, that’s what makes you a leader”.
3. De techneut: de organisatie is een machine en de leider weet hoe de machine werkt. Hij moet de machine goed afstellen of verbeteren.
4. De vertegenwoordiger/verkoper: modern leiderschap stelt het winnen van verloren zielen als taak. Daarom moeten er evangelisatieacties of oproepen tot bekering gedaan worden. Het gaat om marketing, verkopen, mensen binnenhalen.
5. Carrieremaker: Hij klimt van beneden langs de ladder totdat een kerkelijke CEO baan in zicht komt.
6. Probleemoplosser: Breng het bij hem en hij lost het op.
7. Apologeet: Hij vertelt hoe het zit en zegt waarom twijfel en scepsis niet juist zijn.
8. Bedreiging: De moderne leider is bang dat hij er buiten komt te staan. Hij begint te mokken of gebruikt retoriek om zijn leiderschap veilig te stellen.
9. De allerweter: Hij weet wat hij gelooft, is duidelijk over zijn meningen, fomuleert zijn overtuigingen vlekkeloos.
10. Solo-optreder: Er is ruimte voor maar één persoon in de stuurhut. Er staat één persoon aan de top van de pyramide.

McLaren is scherp en ik heb dat overgenomen, met name om je te prikkelen. Reageer eens, ik ben erg benieuwd. In mijn volgende post de reactie van McLaren.

Leiderschap (2)

Ik wil de de discussie niet meer aan of leiderschap ingebakken zit of dat je het kunt leren. Ik denk dat beide mogelijk is, maar daarbij laat ik het verder rusten. Veel belangrijker vind ik dat leiderschap herkend wordt. Leiderschap binnen een christelijke gemeenschap is zowel een talent als een gave. Een directeur die leiding geeft aan een groot bedrijf, hoeft nog geen leider te zijn in een kerk/gemeente. Naast talenten, is het geestelijk aspect van groot belang. Geestelijke leiders hebben geestelijke voelsprieten.

In een gemeente moet een sfeer heersen van herkennen van leiderschap. Mensen moeten gestimuleerd worden om hun gaven te gebruiken. Leiders moeten toekomstige leiders bevestigen en aansporen. Ouderen moeten jongeren de kans geven om hun gave te gebruiken, ook al gaat het wel eens fout. Hoe herken je dat? Door gewoon goed te zien naar de wijze waarop iemand in een groep functioneert. Voetbalscouts zoeken naar voetbaltalent, leiders in de gemeente zoeken naar andere leiders. En omdat leiders weten waar ze op moeten letten, is het voor hen niet moeilijk “talent” te herkennen. Jonge leiders nemen vanzelf initiatief, nemen mensen mee zonder dat ze daar veel moeite voor hoeven te doen, je hoort anderen spreken over ideeën van leiders of je hoort ze enthousiast praten over de dromen die ze hebben. Leiders komen met frisse inzichten en praten daar openlijk over.

Zoals ik het nu zie gaat er in de toekomst een gebrek aan leiders ontstaan. Dat komt omdat de oudere generatie leiders een andere vorm van leiderschap heeft dat de komende leider-generatie. Daar wil ik in een later post verder op ingaan.

Leiderschap

Rogier Bos heeft op zijn blog een entry gewijd aan leiderschap. Ik herken veel in wat hij zegt. Onder andere zegt hij dat hij met zijn visie en ondernemerschap andere leiders helemaal gek kan maken. Met name als die anderen meer een management stijl van leiderschap hebben en proberen structuur te geven aan een visie die verandert en bijgesteld wordt en zich verder ontwikkelt. Dynamiek en structuur moeten op elkaar afgestemd worden. Gebeurt dit niet dan haken mensen af.

Binnen de emerging gemeenschap worstelt men met leiderschap. Postmodernen hebben een hekel aan hierarchie. Sla “Emerging Churches” van Bolger en Gibbs er op na en ze zullen dat beamen. Hierarchisch leiding geven stuit op weerstand. Toch zijn er leiders nodig, of je nu modern of postmodern bent. Voormalig premier van Beigië Jean-Luc Dehaene zegt dit in de krant van dit weekend:

“Waarschijnlijk moet een nieuwe generatie, die zelf in de tijd van internet en zapcultuur groot geworden is, de leiding krijgen om wat uit te kunnen richten.”

Hij spreekt dan over de politiek in Europa, maar dit geldt ook voor de kerken en gemeenten. Met name in een geloofsgemeenschap zul je een bepaalde richting op moeten, wil je recht doen aan Jezus’ onderwijs om mensen bekend te maken met Hem.

Jaren geleden had ik een discussie over de wijze waarop leiderschap werd beleefd binnen de Vergadering der gelovigen. In deze geloofsgemeenschap stelt men geen oudsten aan. Ik was het daar niet mee eens, want er staat immers in het NT dat Paulus o.a. Titus aanspoordt om dat wel te doen. Ik reageerde meer vanuit de structuur die met name in de latere brieven van Paulus naar voren komt, de Vergadering legt de nadruk op het organische, dat in de eerste brief aan Korinte de boventoon heeft.

Binnen de Vergadering (er verandert wel iets, maar veel groepen functioneren nog steeds zo) moet leiderschap opkomen vanuit de groep van gelovigen. Er is dan sprake van natuurlijk leiderschap, oudsten zijn mensen die door hun geestelijk leven, karakter en vaardigheden een overwicht hebben op de groep. Vaak is het zo dat dergelijke geloofsgemeenschappen door deze wijze van leidinggeven ontzettend lang blijven hangen in allerlei problemen of plannen. Niemand hakt de knoop definitief door, zodat een volgende stap kan worden gemaakt.

Rogier maakt onderscheid in leiderschap en dat helpt om structuur aan te brengen in het gedachteproces. Blijft de vraag staan hoe leiderschap binnen een “emerging” community herkent en erkend wordt. Mijn gedachten daarover komen in een volgende post.