Meer (s)preken over de hel?

Image via Wikipedia

Het is al weer een hele tijd geleden dat Johnathan Edward zijn preek “Sinners in the hands of an angry God” uitsprak. Hij deed dit op 8 juli 1741. Een citaat uit deze preek:

Your wickedness makes you as it were heavy as lead, and to tend downwards with great weight and pressure towards hell; and if God should let you go, you would immediately sink and swiftly descend and plunge into the bottomless gulf, and your healthy constitution, and your own care and prudence, and best contrivance, and all your righteousness, would have no more influence to uphold you and keep you out of hell, than a spider’s web would have to stop a falling rock.

Edwards beschreef zeer beeldend wat er met mensen gebeurd als ze zich niet bekeren tot God. Is deze wijze van preken beperkt tot de tijd van toen of moeten predikanten op gelijke wijze spreken over de hel? Het is in ieder geval geen aantrekkelijk preekonderwerp voor velen lijkt mij en dat is de reden waarom er weinig over wordt gesproken.

Toch (s)preekt Mark Driscoll op bijna dezelfde wijze over de hel. Luister naar het onderstaand fragment.

Kun je je vinden in de manier waarop Driscoll het thema “hel”  aanpakt?

Ik ben benieuwd.

Ondogmatische theologie

Is evangelische theologie mogelijk zonder dat er het tot (dwingende) dogmatiek wordt? Deze vraag werd urgent binnen de Emerging Church beweging toen met name in de eerste periode van het ontstaan de nadruk werd gelegd op het leven van Jezus. De focus verschoof van orthodoxie naar orthopraxie.

Binnen het veld van de evangelische dogmatische werken stond en  staat het cognitieve aspect voorop. Een goed en recent voorbeeld van deze benadering is Systematic Theology van Wayne Grudem. Dat wil zeggen dat inhoud van de bijbel bestudeerd wordt en uit dit onderzoek komt de onderzoeker tot een uitspraak. Dogmatiek volgt dan bijna de weg van de reguliere wetenschap: zoek wat de Bijbel zegt over een specifiek onderwerp en destilleer daaruit een aantal dogmatische stellingen. Dit is precies de opdracht die Grudem zichzelf meegeeft in genoemd boek op pagina 25.

Ik zie echter een verschuiving plaatsvinden van de noesis naar de aisthesis. De epistemologie die kenmerkend is voor de bijna scholastieke manier van theologie bedrijven binnen de evangelische dogmatiek krijgt ook meer aandacht voor de zintuigen, wat bijvoorbeeld concreet wordt door een vernieuwde aandacht voor liturgie. Niet alleen het hoofd, maar ook het hart is evengoed van belang. Kennis van God heeft niet alleen haar fundament in het begrijpend of systematisch lezen van de tekst, maar ook in het raken van het hart via de zintuigen. Beide sluiten elkaar niet uit, maar juist in.

Welke plaats krijgt de dogmatiek dan? Kan de theologie zonder?

Ik denk dat de theologie niet zonder dogmatische uitspraken kan. In de eerste eeuwen na Christus, dacht met na over de triniteit en de natuur van Jezus en verwoordde dit in credo´s. Credo´s waren nodig om de theologie af te bakenen. Het werd de kern van geloven, ook nu nog vallen kerken terug op wat toen werd gezegd, bijvoorbeeld in de geloofsbelijdenis van Nicea. Echter deze theologie vindt haar uitwerking in een levende gemeenschap. Daar kom ik later nog een keer op terug.

Wanneer dogmatiek dat tot dogmatisme?

Ik wil een persoonlijk antwoord geven op deze vraag. Een antwoord dat gebaseerd is op ervaringen uit het verleden. Ik doe dat in een aantal punten.

1. Dogmatiek wordt dogmatisme als theologische uitspraken dwingend worden opgelegd. In evangelische kringen was dat bijvoorbeeld de wijze waarop nagedacht werd over de eschatologie.

2. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als er geen openheid is voor andere meningen en exclusief wordt gedacht. Dogmatiek wordt tot een dichtgetimmerd systeem. Ik wil daar dit tegenover stellen. Grudem komt in zijn Systematische Theologie tot een aantal uitspraken. Hij had in zijn denken ook tot andere uitspraken kunnen komen. Dit proces wordt echter bijna tot openbaring verheven. Dit is naar mijn mening een rationeel en menselijk proces. Echter wordt dit niet onderkend.

3. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als de enige manier waarop theologie wordt bedreven, een scholastiek proces is. De bijbel wordt gelezen als een wetenschappelijk onderzoeksproject waaruit regels voor het leven gehaald moeten worden. Of zoals sommigen zeggen: “de Bijbel is het handboek voor het leven”. Ik wil daar dit tegenover stellen. Is de bijbel niet in de eerste plaats openbaring van God? Is het niet in de eerste plaats een middel om de drie-enig God te leren kennen en te aanbidden? Is het niet eerst “doxologie”  en dan pas “orthodoxie”?

4. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als het gesprek tussen verschillende theologische stromingen stokt. Tijdens mijn eigen theologische studie aan de Universiteit van Utrecht was de evangelische theologie “non done”. Daarentegen was de theologie aan de Nederlandse Universiteiten vanuit evangelische hoek een gevaar: “je zou je geloof er kwijtraken”. Echter, mijn geloof is er juist sterker geworden, met name omdat elke student gedwongen werd om over zijn eigen standpunten grondig na te denken. Theologen leven nog steeds op eilanden, dat geldt ook voor het grote gros van evangelische theologen, uitzonderingen daargelaten.

In de volgende post meer over theologie in een context.