Flirten met prostitutie
Image via Wikipedia
Met de radio aan reed ik naar “ik weet het niet meer”. De bestemming is niet zo belangrijk, des te meer het liedje dat ik op de radio hoorde. Het had een ritme en melodie die in het hoofd blijft hangen. Daarna hoorde ik hetzelfde liedje nog een aantal keren en ik wilde weten wie het zong. Met Youtube is dat geen probleem (ik heb geen mobiel met Shazam!) en binnen een paar seconden zat ik naar Lady Gaga te kijken in een glitter badpak voor een raam dat sterk deed denken aan de “ramen” in de Amsterdamse Rosse buurt. Nu heeft Lady Gaga wel meer extravagante pakken aan en ik wil niet direct de moraalridder uithangen en daarom zocht ik naar de achtergrond van het liedje. Volgens de “experts” op verschillende fora gaat het liedje waarschijnlijk over haar overleden opa. Daar is iets voor te zeggen als je “the edge of glory” laat slaan op het moment dat haar opa overleed. Ik kan daar wel in meegaan. Maar al lezend en overdenkend zag ik toch niet direct de link tussen een opa en een glitter badpak en het “raam” met het het rozerode licht.
Videoclips met artiesten als Lady Gaga flirten met een maatschappelijk probleem dat in het geheel niet zo rose-kleurig is als het doet vermoeden. Al zou het thema van de clip misschien totaal anders zijn, de beelden roepen iets op en wie dan ook kan deze koppelen aan prostitutie.
Prostitutie is in Europa keiharde slavernij. In Spanje moet 90% van de prostituee gedwongen hun diensten aanbieden op straffe van mishandeling van henzelf of van familie. Ik noem dit alleen als voorbeeld, want pooiers zijn creatief in het vinden van dwangmaatregelen. Deze vrouwen zijn op valse voorwendsels verhandeld uit landen waar het economisch slecht gaat. De criminaliteit achter deze groeiende handel is hard en bloedig. De gruwelijkheid die er achter schuil gaat is mensonterend.
Waar pleit ik voor? Ik pleit voor deze meiden die ook deze beelden zouden kunnen zien en de geprostitueerd worden (nieuw Nederlands woord). Ik pleit niet voor moraal ridders die opstaan en zeggen dan Lady Gaga gewoon een spijkerbroek en een leuk t-shirt moet aandoen (dat is onbegonnen werk). Ik pleit voor mensen die opstaan en die zich uitspreken tegen mensenhandel en tegen prostitutie. Omdat God mensen mooi heeft gemaakt. Geen enkel mens mag als koopwaar verhandeld worden en gebruikt worden als gebruiksartikel. Misschien dat er dan een moment komt dat Lady Gaga in een gewone spijkerbroek en een leuk t-shirt over haar overleden opa zingt.
Theologie in context
Image via Wikipedia
Theologie ontstaat niet vanuit een context-loze situatie. Op de kerkelijke werkvloer ben ik het regelmatig tegengekomen dat mensen met grote stelligheid verklaren dat een specifieke uitleg de juiste is en zich over tijd en eeuwigheid uitstrekt. De praktijk is echter anders.
In dit korte artikel opteer ik voor een levende theologie die zich manifesteert in een context en daarmee aansluit bij tendensen in de maatschappij. Laat ik eerst uitleggen wat ik met dat laatste bedoel. De praktijk van theologie bedrijven, is de vertaling van de Bijbelse boodschap van het evangelie in de context van vandaag de dag. Het resultaat hangt af van de vertaal mechanismen (de hermeneutiek) en de context waarin uitspraken worden gedaan.
Stephen B. Bevans heeft daar een aantal interessante dingen over gezegd. Hij vat dat samen in onderstaand schema:
|
Contextuele |
||
| Ervaring vanuit het verleden | Ervaring van het heden (context) | |
|
—> <— |
||
| - vastgelegd in de Bijbel - bewaard en verdedigd in traditie |
- persoonlijk en gemeenschappelijke ervaring - sociale plaatsbepaling - sociale verandering |
Hier laat Evans zien dat de theologie een lijn door de tijd trekt. De basis is de exegese van de Bijbelse boodschap ingekaderd in de geschiedenis door de traditie. Bij traditie hoeft niet direct naar de functie daarvan binnen de Rooms Katholieke Kerk gewezen te worden. De traditie is de verzameling van theologische uitspraken door de tijd heen. De benadering van de rechtvaardiging door Luther is daar een uitstekend voorbeeld van. Deze min of meer “conservatieve” poot van de contextuele theologie is in gesprek met de “heden”-poot.
Deze “heden” poot is aan verandering onderhevig, omdat simpelweg het heden verandert. De praktijk wijst uit dat bijvoorbeeld sekse, armoede en rijkdom, macht en onmacht invloed hebben op de theologische reflectie. Wanneer theologen theologie bedrijven moet daarom hun sociale plaatsbepaling geïncorporeerd worden.
Staat de hele theologie dan onder spanning? Nee, dat zeker niet. Vanuit de traditie zijn er ijkpunten aangebracht die niet (snel) zullen veranderen. IJkpunten zijn bijvoorbeeld de geloofsbelijdenissen en catechismussen. Voor sommigen zijn deze ijkpunten bijna een systeem van geloven (Dordtse leerregels), voor anderen gaat dat terug op een aantal basis statements (Renewing the center, Stanley Grenz). Op deze wijze is de theologische geschiedenis een bron waaruit geput kan worden. Dit is bijvoorbeeld wat de stroming met de naam “Radical Orthodoxy” doet door terug te grijpen op premoderne theologische bronnen als Aquinas en Augustinus.
Waar blijft het “sola scriptura” dan? Dit blijft volmondig staan, de Schrift is de basis van waaruit getheologiseerd wordt. Echter, en dan zijn we weer bij het begin, exegese vindt plaats in een context en die context moet gehonoreerd worden. Dat maakt theologie spannend en toepasbaar voor heden ten dage. Een versteende theologie daarentegen levert een versteende kerk op. Daarvan zijn er in Nederland voorbeelden te over.
Meer (s)preken over de hel?
Image via Wikipedia
Het is al weer een hele tijd geleden dat Johnathan Edward zijn preek “Sinners in the hands of an angry God” uitsprak. Hij deed dit op 8 juli 1741. Een citaat uit deze preek:
Your wickedness makes you as it were heavy as lead, and to tend downwards with great weight and pressure towards hell; and if God should let you go, you would immediately sink and swiftly descend and plunge into the bottomless gulf, and your healthy constitution, and your own care and prudence, and best contrivance, and all your righteousness, would have no more influence to uphold you and keep you out of hell, than a spider’s web would have to stop a falling rock.
Edwards beschreef zeer beeldend wat er met mensen gebeurd als ze zich niet bekeren tot God. Is deze wijze van preken beperkt tot de tijd van toen of moeten predikanten op gelijke wijze spreken over de hel? Het is in ieder geval geen aantrekkelijk preekonderwerp voor velen lijkt mij en dat is de reden waarom er weinig over wordt gesproken.
Toch (s)preekt Mark Driscoll op bijna dezelfde wijze over de hel. Luister naar het onderstaand fragment.
Kun je je vinden in de manier waarop Driscoll het thema “hel” aanpakt?
Ik ben benieuwd.
Ondogmatische theologie
Is evangelische theologie mogelijk zonder dat er het tot (dwingende) dogmatiek wordt? Deze vraag werd urgent binnen de Emerging Church beweging toen met name in de eerste periode van het ontstaan de nadruk werd gelegd op het leven van Jezus. De focus verschoof van orthodoxie naar orthopraxie.
Binnen het veld van de evangelische dogmatische werken stond en staat het cognitieve aspect voorop. Een goed en recent voorbeeld van deze benadering is Systematic Theology van Wayne Grudem. Dat wil zeggen dat inhoud van de bijbel bestudeerd wordt en uit dit onderzoek komt de onderzoeker tot een uitspraak. Dogmatiek volgt dan bijna de weg van de reguliere wetenschap: zoek wat de Bijbel zegt over een specifiek onderwerp en destilleer daaruit een aantal dogmatische stellingen. Dit is precies de opdracht die Grudem zichzelf meegeeft in genoemd boek op pagina 25.
Ik zie echter een verschuiving plaatsvinden van de noesis naar de aisthesis. De epistemologie die kenmerkend is voor de bijna scholastieke manier van theologie bedrijven binnen de evangelische dogmatiek krijgt ook meer aandacht voor de zintuigen, wat bijvoorbeeld concreet wordt door een vernieuwde aandacht voor liturgie. Niet alleen het hoofd, maar ook het hart is evengoed van belang. Kennis van God heeft niet alleen haar fundament in het begrijpend of systematisch lezen van de tekst, maar ook in het raken van het hart via de zintuigen. Beide sluiten elkaar niet uit, maar juist in.
Welke plaats krijgt de dogmatiek dan? Kan de theologie zonder?
Ik denk dat de theologie niet zonder dogmatische uitspraken kan. In de eerste eeuwen na Christus, dacht met na over de triniteit en de natuur van Jezus en verwoordde dit in credo´s. Credo´s waren nodig om de theologie af te bakenen. Het werd de kern van geloven, ook nu nog vallen kerken terug op wat toen werd gezegd, bijvoorbeeld in de geloofsbelijdenis van Nicea. Echter deze theologie vindt haar uitwerking in een levende gemeenschap. Daar kom ik later nog een keer op terug.
Wanneer dogmatiek dat tot dogmatisme?
Ik wil een persoonlijk antwoord geven op deze vraag. Een antwoord dat gebaseerd is op ervaringen uit het verleden. Ik doe dat in een aantal punten.
1. Dogmatiek wordt dogmatisme als theologische uitspraken dwingend worden opgelegd. In evangelische kringen was dat bijvoorbeeld de wijze waarop nagedacht werd over de eschatologie.
2. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als er geen openheid is voor andere meningen en exclusief wordt gedacht. Dogmatiek wordt tot een dichtgetimmerd systeem. Ik wil daar dit tegenover stellen. Grudem komt in zijn Systematische Theologie tot een aantal uitspraken. Hij had in zijn denken ook tot andere uitspraken kunnen komen. Dit proces wordt echter bijna tot openbaring verheven. Dit is naar mijn mening een rationeel en menselijk proces. Echter wordt dit niet onderkend.
3. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als de enige manier waarop theologie wordt bedreven, een scholastiek proces is. De bijbel wordt gelezen als een wetenschappelijk onderzoeksproject waaruit regels voor het leven gehaald moeten worden. Of zoals sommigen zeggen: “de Bijbel is het handboek voor het leven”. Ik wil daar dit tegenover stellen. Is de bijbel niet in de eerste plaats openbaring van God? Is het niet in de eerste plaats een middel om de drie-enig God te leren kennen en te aanbidden? Is het niet eerst “doxologie” en dan pas “orthodoxie”?
4. Dogmatiek wordt tot dogmatisme als het gesprek tussen verschillende theologische stromingen stokt. Tijdens mijn eigen theologische studie aan de Universiteit van Utrecht was de evangelische theologie “non done”. Daarentegen was de theologie aan de Nederlandse Universiteiten vanuit evangelische hoek een gevaar: “je zou je geloof er kwijtraken”. Echter, mijn geloof is er juist sterker geworden, met name omdat elke student gedwongen werd om over zijn eigen standpunten grondig na te denken. Theologen leven nog steeds op eilanden, dat geldt ook voor het grote gros van evangelische theologen, uitzonderingen daargelaten.
In de volgende post meer over theologie in een context.
Centrum rechts wint verkiezingen in Spanje
Toch maar even de uitslag van de verkiezingen op m´n blog zetten. Tijdens een rondje langs de Nederlandse landelijke kranten bleek dat een machtswisseling in Spanje geen wereldnieuws is. Alleen Trouw meldt de winst van de Partido Popular van Rajoy. De bestuurscrisis bij een prominente Nederlandse voetbalclub is voor vele journalisten belangrijker!
Het is een verpletterende overwinning geworden voor de PP en een uitermate triest dieptepunt voor de socialisten van voormalig president Zapatero. Waarschijnlijk was het voor hen ook niet meer te winnen, het was gisteren bijltjesdag in Spanje. De crisis zorgt ervoor dat programma´s er in de eerste plaats niet meer toe doen voor de kiezer. De belabberde economische situatie zorgt ervoor dat mensen een andere kleur stemmen. Rajoy belooft dat hij er alles aan zal doen om uit het dal te komen. Waarschijnlijk betekent dat een groot aantal bezuinigingen op de overheidsuitgaven zullen worden doorgevoerd. Of de keizer in den lande daar straks blij van wordt is nog maar de vraag. Ten tweede bindt Rajoy de strijd aan tegen de werkeloosheid. “Crear empleo” (werk creëren), is het devies. Voor een Nederlander als ik, die toch met een gepaste distantie dit beschouwt, zou ik zeggen: “¡vamos a ver!” (we zullen het zien). Hopelijk zal deze wisseling iets teweeg brengen. Een groot aantal kleine bedrijfjes gaat in onze buurt op de fles. Dat brengt veel onrust en onzekerheid. Mijn wens is dat dat gaat veranderen.
Bijna heel politiek Europa belde met Rajoy om hem te feliciteren. In Spanje heb ik niet de naam gehoord van de Nederlandse hoogste volksvertegenwoordiger. Zou Nederland in Spanje ook niet zo belangrijk zijn, of kon Rutte het telefoonnummer niet vinden? Ik denk het eerste!
Wie de resultaten wil bekijken, dat kan hier.
Verkiezingen in Spanje
Twintig november is een belangrijke dag in Spanje. Dan worden vervroegde verkiezingen gehouden. Het is een belangrijke dag, omdat het de volgende ploeg leiders moet opleveren die Spanje uit het economische slop moeten halen. De laatste maanden is er veel aandacht geweest voor de schuldencrisis van Griekenland. In Spanje gaat het wat schulden betreft “beter”, maar er zijn wel bijna 5 miljoen werklozen.
De specialisten verwachten dan de centrum rechtste conservatieven de strijd gaan winnen. De socialisten hebben er alles aan gedaan om dat te voorkomen, maar het zal waarschijnlijk niet voldoende zijn. Niet dat de conservatieven nu ineens met een plan zullen komen dat direct een einde maakt aan de malaise. Het Spaanse volk wil iets anders, een andere partij die het mag proberen.
Morgen zullen we het weten.
Marginaal en missionair
Een aantal blogposts geleden refereerde ik aan het recent verschenen boek van Wim Dekker “Marginaal en missionair”. Toen had ik het nog niet gelezen, nu wel en ik heb het met interesse tot mij genomen.
Wat heb ik meegenomen uit dit boek? Dekker houdt zijn eigen kerk, de PKN, een spiegel voor. Hij zegt dat de tijden zijn veranderd en dat geloven in Nederland heeft andere vormen gekregen. McGrath zei dat de PKN niet een lang leven is beschoren. Dekker gaat hier tegenin, maar zegt wel dat de kerk terug moet naar de kern van het evangelie. Bekering moet weer van de kansel gepreekt worden, terug naar de kern. Missionair is in de eerste plaats in deze tijd dus preken voor eigen parochie: bezinning dus. In een kerk als de PKN legt dat (weer) een verantwoordelijkheid bij de dominee. De dominee moet weer authentiek gaan preken.
Dekker zegt dat missionair denken met name in de hoofden van mensen een activisme oproept (zie ook het interview in IDEA 3, 2011). Missionair zijn is met name georganiseerd, maar vaak zonder dat het de mensen die er aan meedoen van binnen daadwerkelijk wat doet. Immers in het dagelijks leven komt het geloof de meeste kerkmensen niet over de lippen en daarom moet het geprogrammeerd in een actie gestuurd worden. Het antwoord hierop is volgens Dekker werkelijke bekering van de kerkmens door middel van onderwijs.
Maar wordt een kerk daardoor missionair? “Missionair zijn” kan beginnen met bezinning, maar is het een begin?
Willen we in ons hart niet allemaal meer?
De wereld is economisch in crisis. Europa is in crisis. Volkstammen vragen zich af waar deze crisis vandaan komt, nog meer willen weten hoe we ervan af komen.
Laat ik een gooi naar de oorzaak doen. Ik denk dat een grote oorzaak ligt in de hebzucht van veel mensen in de westerse wereld. We willen alles graag en zo goedkoop mogelijk en we willen zo veel mogelijk.
Twee voorbeelden:
- Dat doet zich voor bij ons allemaal. We willen allemaal een i(pod/pad/phone), of is het toch een Samsung Galaxy. Of onze Levis of Nike nu uit China, Bangladesh of India komt, dat doet er niet toe, we willen het allemaal goedkoop (ik kan er nog legio andere voorbeelden noemen). Ik hoorde deze week enkele plunderaars in Londen zeggen dat ze de spullen die ze hadden gestolen nodig hadden om te overleven, ze hadden het toen o.a. over plasma-tv´s.
- De finaciële wereld drijft op het maximaliseren van de winst en om de vooruitgang. Op de beurs gaat het de laatste tijd vooral om de korte termijn winst en de indeci van beursen fluctureert op grillen van het irrationele gevoelens. Hash-funds drijven op dit principe: winst maken. Ook banken hebben in het verleden zich alleen maar gericht op nog meer Euro´s en Dollars.
Deze hebzucht doet zich op allerlei niveau´s voor in de samenleving. Zoveel bij mensen die de maatschappij proberen te sturen en aan wie macht is toevertrouwd als de gewone man in de straat.
Jezus zei al dat geld een macht is dit je in de greep kan houden: “Hoe moeilijk kunnen zij, die geld hebben, in het Koninkrijk Gods ingaan” (Lukas 18:24). Zou het zo kunnen zijn dat welvaart de secularisatie bevordert?
Paulus zegt zelf dat geld de oorzaak is van al het kwaad om hem heen: “Want de wortel van alle kwaad is de geldzucht. Door daarnaar te haken zijn sommigen van het geloof afgedwaald en hebben zich met vele smarten doorboord” (1 Timotheüs 6:10).
Dat geldt met name wanneer geld niet meer een middel is om te betalen maar een doel is om na te volgen.
